Het Bundesfinanzhof (BFH, Duitse federale belastingrechter) heeft bij uitspraak van 17 juni 2026 (Az. II R 25/23, zaaknummer) geoordeeld dat ook legatarissen aanspraak kunnen maken op de forfaitaire aftrek voor nalatenschapskosten op grond van § 10 Abs. 5 Nr. 3 Satz 2 des Erbschaftsteuer- und Schenkungsteuergesetzes (ErbStG, Duitse wet op de erf- en schenkbelasting). Bovendien verduidelijkte de rechter dat de forfaitaire aftrek niet evenredig hoeft te worden verminderd wanneer er naast één verkrijger die onbeperkt belastingplichtig is, andere personen zijn van wie de verkrijgingen niet aan de Duitse erfbelasting zijn onderworpen.
Daarmee versterkt het BFH de fiscale positie van legatarissen en schept het duidelijkheid over de toepassing van de forfaitaire aftrek voor nalatenschapskosten bij grensoverschrijdende nalatenschappen.
Slechts 13,20 euro aan kosten gemaakt
In het onderhavige geschil ontving de eiseres op grond van een testamentaire beschikking van haar tante een geldlegaat van 50.000 Britse pond (GBP). De erflaatster woonde op het moment van haar overlijden in november 2019 in het Verenigd Koninkrijk. Haar broer, die eveneens daar woonde, was haar erfgenaam.
De nalatenschap had een totale waarde van 247.605 GBP. De eiseres woonde zelf in Duitsland en was met haar verkrijging daarom onbeperkt aan de Duitse erfbelasting onderworpen.
In haar aangifte erfbelasting bracht de eiseres de destijds geldende forfaitaire aftrek voor nalatenschapskosten van € 10.300 op grond van § 10 Abs. 5 Nr. 3 Satz 2 ErbStG in mindering. In werkelijkheid had zij in verband met het overlijden slechts 13,20 euro aan kosten gemaakt.
Finanzamt houdt geen rekening met de forfaitaire aftrek
Het Finanzamt (Duitse belastingdienst) hield echter geen rekening met de aangevraagde forfaitaire aftrek, maar uitsluitend met de daadwerkelijk gemaakte kosten. Bij aanslag van 26 juli 2021 stelde het Finanzamt de erfbelasting vast op 5.685 euro, zonder de forfaitaire aftrek in aanmerking te nemen.
De eiseres verzette zich tegen deze handelwijze en vorderde de volledige toepassing van de forfaitaire aftrek. Het Finanzgericht Niedersachsen (belastingrechter van de deelstaat Nedersaksen) wees de vordering bij uitspraak (Az. 3 K 169/21, zaaknummer) gedeeltelijk toe. Het nam de forfaitaire aftrek naar rato voor een bedrag van 2.080 euro in aanmerking en stelde de belasting vast op 5.385 euro. De eiseres stelde beroep in cassatie in bij het BFH.
BFH wijst het cassatieberoep grotendeels toe
Het BFH wees het cassatieberoep van de eiseres grotendeels toe en vernietigde de uitspraak van het Finanzgericht Niedersachsen.
Volgens het BFH komt de forfaitaire aftrek voor nalatenschapskosten op grond van § 10 Abs. 5 Nr. 3 Satz 2 ErbStG niet uitsluitend toe aan erfgenamen. Ook legatarissen kunnen aanspraak maken op deze forfaitaire aftrek.
Bovendien oordeelde de rechter dat de forfaitaire aftrek niet evenredig hoeft te worden verminderd wanneer naast één verkrijger die onbeperkt belastingplichtig is, andere personen bij de nalatenschap betrokken zijn van wie de verkrijgingen niet aan de Duitse belastingheffing zijn onderworpen. In het concrete geval mocht de eiseres dus de volledige forfaitaire aftrek van € 10.300 toepassen.
Het BFH wijzigde de vastgestelde erfbelasting dienovereenkomstig en verlaagde deze tot 4.200 euro. De kosten van de volledige procedure werden ten laste van het Finanzamt gebracht.
Legatarissen hebben recht op de forfaitaire aftrek voor nalatenschapskosten
Om te beginnen verduidelijkte het BFH dat ook legatarissen behoren tot de kring van personen die de forfaitaire aftrek voor nalatenschapskosten op grond van § 10 Abs. 5 Nr. 3 Satz 2 ErbStG kunnen claimen.
Volgens § 10 Abs. 5 Nr. 3 Satz 1 ErbStG zijn bepaalde schulden van de nalatenschap aftrekbaar. Daartoe behoren met name
-
de kosten van de begrafenis van de erflater,
-
de kosten van een passend grafmonument,
-
de kosten van de gebruikelijke grafverzorging
-
en de kosten die de verkrijger rechtstreeks in verband met het verkrijgen van de verkrijging maakt.
In plaats van deze kosten afzonderlijk aan te tonen, maakt § 10 Abs. 5 Nr. 3 Satz 2 ErbStG de aftrek van een wettelijk vastgesteld forfaitair bedrag mogelijk.
Het BFH benadrukte dat deze forfaitaire aftrek niet uitsluitend aan de erfgenaam toekomt. Ook andere verkrijgers krachtens erfrecht, met name legatarissen en personen die aanspraak kunnen maken op hun legitieme portie, kunnen hiervan gebruikmaken.
Doorslaggevend is dat het gaat om een verkrijging krachtens erfrecht die aan de erfbelasting is onderworpen. Uit de wet kan geen beperking tot de civielrechtelijke erfgenaam worden afgeleid.
Bovendien vereist de toepassing van de forfaitaire aftrek niet dat daadwerkelijk overeenkomstige kosten van ten minste dit bedrag zijn gemaakt. Juist de forfaitaire vergoeding is bedoeld om het bewijs van de afzonderlijke kostenposten overbodig te maken.
Geen evenredige vermindering bij andere niet-belastingplichtige verkrijgers
Daarnaast boog het BFH zich over de vraag of de forfaitaire aftrek evenredig moet worden verminderd wanneer naast één verkrijger die onbeperkt belastingplichtig is, andere personen bij de nalatenschap betrokken zijn van wie de verkrijgingen niet aan de Duitse belastingheffing zijn onderworpen.
De rechter wees een dergelijke vermindering af. Volgens het BFH is doorslaggevend dat de verkrijging van de eiseres, als enige onbeperkt belastingplichtige verkrijger, volledig aan de Duitse erfbelasting was onderworpen. De omstandigheid dat ook andere personen vermogen uit de nalatenschap ontvingen, terwijl hun verkrijgingen niet aan de Duitse belastingheffing waren onderworpen, rechtvaardigt geen verdeling van de forfaitaire aftrek.
Ook uit § 10 Abs. 6 ErbStG volgt geen andere beoordeling. Deze bepaling regelt de aftrek van schulden en lasten die economisch verband houden met niet-belast vermogen. Zij heeft daarmee betrekking op een andere situatie en kan niet op de forfaitaire aftrek voor nalatenschapskosten worden toegepast.
Evenmin volgt een overeenkomstige vermindering uit § 16 Abs. 2 ErbStG. Deze bepaling betreft gevallen van beperkte belastingplicht en kan niet worden toegepast op de onderhavige situatie van onbeperkte belastingplicht.
Het BFH zag daarom geen wettelijke grondslag om de forfaitaire aftrek naar rato te verdelen tussen belastingplichtige en niet-belastingplichtige verkrijgers.
Het bevestigde echter dat de forfaitaire aftrek per nalatenschap slechts eenmaal wordt toegekend, ongeacht het aantal verkrijgers. Voor nalatenschappen met meerdere in Duitsland belastingplichtige verkrijgers betekent dit dat de forfaitaire aftrek niet aan ieder van hen afzonderlijk voor het volledige bedrag toekomt.
Berekening van de erfbelasting in het onderhavige geschil
Op basis van deze rechtsopvatting berekende het BFH de erfbelasting opnieuw.
De verkrijging van de eiseres van 50.000 GBP kwam op de relevante waardepeildatum overeen met een bedrag van 58.301,56 euro. Daarop werd de volledige forfaitaire aftrek voor nalatenschapskosten van 10.300 euro in mindering gebracht. Na afronding naar beneden resulteerde dit in een belastbare verkrijging van 48.000 euro.
Met inachtneming van de persoonlijke vrijstelling van 20.000 euro en het belastingtarief van 15 procent stelde het BFH de erfbelasting vast op 4.200 euro.
Betekenis van de uitspraak voor de praktijk
De uitspraak van het BFH van 17 juni 2026 is met name van groot belang voor de behandeling van legaten en grensoverschrijdende nalatenschappen in de erfbelasting.
Legatarissen kunnen zich voortaan uitdrukkelijk beroepen op de mogelijkheid om de forfaitaire aftrek voor nalatenschapskosten op grond van § 10 Abs. 5 Nr. 3 Satz 2 ErbStG toe te passen. Daarvoor is geen bewijs vereist dat daadwerkelijk kosten ter hoogte van het forfaitaire bedrag zijn gemaakt.
Het in het onderhavige geschil toegepaste bedrag van 10.300 euro komt overeen met de wetgeving die gold op het moment van het overlijden in 2019. Inmiddels bedraagt de forfaitaire aftrek voor nalatenschapskosten 15.000 euro; het verhoogde bedrag geldt voor verkrijgingen waarbij de belasting na 31 december 2024 is ontstaan. Welk bedrag in een concreet geval van toepassing is, hangt af van het tijdstip waarop de belastingschuld ontstaat.
De beslissing is in het bijzonder relevant voor gevallen waarin slechts één verkrijger onbeperkt aan de Duitse erfbelasting is onderworpen, terwijl andere erfgenamen of verkrijgers in het buitenland wonen en hun verkrijgingen niet aan de Duitse belastingheffing zijn onderworpen.
In deze gevallen mag de forfaitaire aftrek niet uitsluitend op grond van het feit dat andere personen bij de nalatenschap betrokken zijn, evenredig worden verminderd.
Voor de fiscale adviespraktijk betekent dit dat overeenkomstige verminderingen door de belastingdienst kritisch moeten worden beoordeeld. Betrokken legatarissen en andere verkrijgers krachtens erfrecht dienen er daarom op toe te zien dat bij de vaststelling van de belastbare verkrijging volledig rekening wordt gehouden met de wettelijke forfaitaire aftrek.
Bij vragen over erf- en schenkbelasting staat MTR Legal cliënten bij in het kader van de juridische advisering op het gebied van belastingrecht.