Met de Bundestagsdrucksache 21/9277 (parlementair document van de Duitse Bondsdag) van 18 november 2026 heeft de Bundesrat een wetsvoorstel ingediend ter versterking van de strafrechtelijke bescherming van kritieke infrastructuur. De kern van het voorstel is een nieuwe § 123a StGB (Duits Wetboek van Strafrecht), die als „Gemeinschädlicher Hausfriedensbruch“ (huisvredebreuk ten nadele van het algemeen belang) het wederrechtelijk binnendringen en verblijven in bepaalde bedrijfsruimten en het ongeoorloofde gebruik van onbemande luchtvaartuigen boven dergelijke terreinen strafbaar moet stellen. De Bundesrat had het voorstel op 16 oktober 2026 goedgekeurd. De Bundestag heeft hierover nog geen besluit genomen.
Strafrechtelijke bescherming van kritieke infrastructuur
Belang voor veiligheid en voorzieningszekerheid
Volgens de toelichting bij het wetsvoorstel vormt het functioneren van kritieke infrastructuur een wezenlijke basis voor de samenleving, de openbare veiligheid en de economische stabiliteit. Installaties die kritieke diensten verlenen, zouden bijzondere bescherming behoeven, omdat zelfs geringe verstoringen aanzienlijke gevolgen voor de samenleving kunnen hebben.
Het voorstel wijst erop dat installaties van kritieke infrastructuur de laatste tijd steeds vaker onbevoegd zijn betreden of zonder toestemming door onbemande luchtvaartuigen zijn overvlogen. Ook zonder concrete beschadiging of bedrijfsverstoring zouden dergelijke gebeurtenissen gevaarlijke situaties, veiligheidsgerelateerde bedrijfsbeperkingen, hoge inzetkosten en een langdurige aantasting van het veiligheidsgevoel kunnen veroorzaken.
Door de Bundesrat veronderstelde leemte in de bescherming
Volgens de Bundesrat bestrijken § 123 StGB en andere geldende strafbepalingen deze situaties onvoldoende. De huisvredebreuk krachtens § 123 StGB is primair gericht op de bescherming van individuele huisrechten. Andere strafbepalingen zijn gedeeltelijk pas van toepassing bij concrete schade of verdergaande handelingen.
Het wetsvoorstel gaat daarom uit van een leemte in de bescherming tussen het bestuursrechtelijke sanctierecht, het gegevensbeschermingsrecht en het strafrecht. Deze betreft in het bijzonder veiligheidsrelevante handelingen in de aanloop naar een aanval en verstoringen die niet gepaard gaan met het oogmerk om de fysieke integriteit van de betrokken installatie aan te tasten.
Nieuwe delictsomschrijving van huisvredebreuk ten nadele van het algemeen belang
Wederrechtelijk binnendringen en verblijven
Het geplande § 123a lid 1 StGB moet betrekking hebben op het wederrechtelijk binnendringen van een omheind terrein, een gebouw of een afgesloten gedeelte van een gebouw, wanneer de desbetreffende ruimte ten dienste staat van de exploitatie van een installatie die van wezenlijk belang is voor het verlenen van een kritieke dienst.
Eveneens strafbaar moet degene zijn die zonder bevoegdheid in een dergelijke ruimte verblijft en deze ondanks een aanmaning van de rechthebbende niet verlaat. Voor het basisdelict voorziet het voorstel in een gevangenisstraf van ten hoogste twee jaar of een geldboete.
De volgende ruimten moeten in het bijzonder als voorwerp van het delict gelden:
- Omheinde terreinen die functioneel zijn toegewezen aan de exploitatie van een installatie die van wezenlijk belang is voor een kritieke dienst, moeten onder de regeling vallen.
- Gebouwen die ten dienste staan van de exploitatie van een dergelijke installatie, moeten worden opgenomen.
- De delictsomschrijving moet daarnaast afgesloten gedeelten van gebouwen omvatten, voor zover deze een overeenkomstige bedrijfsfunctie vervullen.
- Ook ruimten die zelf geen kritieke dienst verlenen, maar door middel van technische voorzieningen of voor de bedrijfsvoering noodzakelijke componenten rechtstreeks aan de exploitatie bijdragen, moeten worden beschermd.
Volgens de toelichting bij het voorstel vereist het criterium dat een ruimte de exploitatie dient, een objectieve bestemming. Deze kan voortvloeien uit een uitdrukkelijke aanwijzing of uit bestendig feitelijk gebruik. Voor het overige moet de afbakening van de onder de delictsomschrijving vallende objecten aansluiten bij de beginselen die met betrekking tot § 123 StGB zijn ontwikkeld.
Functie van de tegengestelde wil
Anders dan bij de traditionele huisvredebreuk moet de tegengestelde wil van de rechthebbende bij § 123a StGB niet dienen ter bescherming van een individueel huisrecht. Deze moet veeleer de reikwijdte van de delictsomschrijving objectief begrenzen.
Daardoor moeten toegangen buiten de delictsomschrijving blijven die weliswaar formeel zonder uitdrukkelijke bevoegdheid plaatsvinden, maar maatschappelijk onbedenkelijk of voor de bedrijfsvoering noodzakelijk zijn. De toelichting noemt in dit verband in het bijzonder de inzet van technici, beveiligingspersoneel in het kader van hun taken en leveranciers in logistiek relevante ruimten.
Abstract gevaarzettingsdelict
Een concreet gevaar of een daadwerkelijke bedrijfsverstoring moet voor strafbaarheid krachtens § 123a lid 1 StGB-E niet vereist zijn. De geplande delictsomschrijving is vormgegeven als een abstract gevaarzettingsdelict.
Volgens de toelichting kunnen reeds het onbevoegd betreden en het daaropvolgende verblijf aanzienlijke risico’s veroorzaken. Daartoe behoren technische veiligheidsreacties, tijdelijke bedrijfsonderbrekingen of de inzet van beveiligingspersoneel. Bovendien zou alleen al het binnendringen van dergelijke ruimten de indruk kunnen wekken dat de voorzieningszekerheid in gevaar is.
De dader moet opzettelijk handelen ten aanzien van alle objectieve bestanddelen van het delict. Hij moet daarom ten minste bewust de aanmerkelijke kans aanvaarden dat de betrokken ruimte behoort tot een installatie die een kritieke dienst verleent, of functioneel aan deze installatie is toegewezen. Een bijzonder oogmerk om schade of een verstoring te veroorzaken, zou voor het basisdelict niet noodzakelijk zijn.
Strafbaarheid van dronevluchten
Binnendringen van het luchtruim boven beschermde installaties
§ 123a lid 2 StGB-E moet het wederrechtelijke gebruik van onbemande luchtvaartuigen boven de in lid 1 bedoelde ruimten strafbaar stellen. Zowel het binnendringen van het desbetreffende luchtruim als het verblijf daarin zou aan de delictsomschrijving voldoen.
Onder het relevante luchtruim verstaat het voorstel de naar boven open ruimte van de atmosfeer die functioneel aan het desbetreffende perceel is toegewezen, voor zover deze van belang is voor het gebruik en de bescherming van de eigendom. Het begrip onbemand luchtvaartuig moet technologieneutraal worden uitgelegd en in het bijzonder drones in de zin van de luchtvaartrechtelijke voorschriften omvatten.
Geen daadwerkelijke aantasting vereist
Ook § 123a lid 2 StGB-E moet worden vormgegeven als een abstract gevaarzettingsdelict. Een daadwerkelijke aantasting van de installatie of de exploitatie daarvan zou daarom geen voorwaarde voor strafbaarheid zijn.
Volgens de toelichting bij het voorstel kan reeds de aanwezigheid van een onbemand luchtvaartuig risico’s doen ontstaan. Genoemd worden mogelijke spionage, de voorbereiding van sabotage en veiligheidsgerelateerde bedrijfsonderbrekingen.
Voor het onbevoegde gebruik van drones voorziet het voorstel in een gevangenisstraf van ten hoogste één jaar of een geldboete. Volgens de toelichting houdt de lagere strafmaat ten opzichte van lid 1 er rekening mee dat voor een enkele overvlieging doorgaans minder criminele intentie vereist is dan voor het fysiek binnendringen van een beschermd gebied.
Ook lid 2 vereist opzet ten aanzien van alle objectieve bestanddelen van het delict. De dader moet ten minste bewust de aanmerkelijke kans aanvaarden dat het onbemande luchtvaartuig wordt gebruikt boven een installatie die van wezenlijk belang is voor een kritieke dienst, of boven een functioneel daaraan toegewezen bedrijfsruimte. Een bijzonder oogmerk om schade of een verstoring te veroorzaken, zou niet vereist zijn.
Gekwalificeerd delict bij de voorbereiding van sabotage of een aanval
Verhoogd gevaarspotentieel
§ 123a lid 3 StGB-E moet bijzonder gevaarlijke situaties bestrijken. De gekwalificeerde delictsvorm zou van toepassing zijn wanneer de dader het feit pleegt met het oogmerk een sabotagehandeling of een aanval op de betrokken installatie voor te bereiden.
Daaronder moeten in het bijzonder gevallen vallen waarin het binnendringen, verblijven of overvliegen niet op zichzelf staat. De handeling moet veeleer doelgericht deel uitmaken van een bredere aanvalsketen en dienen ter voorbereiding van verdere schadelijke maatregelen.
Gevangenisstraf van drie maanden tot vijf jaar
Voor de gekwalificeerde delictsvorm voorziet het wetsvoorstel in een gevangenisstraf van drie maanden tot vijf jaar. Volgens de toelichting moet de ondergrens ertoe leiden dat in veel gevallen een geldboete niet langer in aanmerking komt. Tegelijkertijd moet de bovengrens een passende beoordeling van elk afzonderlijk geval mogelijk maken.
Met deze differentiatie maakt het voorstel onderscheid tussen een eenmalige gedraging zonder concreet verband met een aanval en professioneel georganiseerde verkenningsmaatregelen die betrekking hebben op daaropvolgende aanvals- of sabotagescenario’s.
Reikwijdte van het begrip kritieke installatie
Aansluiting bij het KRITIS-Dachgesetz
Het begrip installatie die van wezenlijk belang is voor het verlenen van een kritieke dienst, moet aansluiten bij § 2 van het Gesetz zur Umsetzung der Richtlinie (EU) 2022/2557 und zur Stärkung der Resilienz kritischer Anlagen (Duitse wet tot omzetting van Richtlijn (EU) 2022/2557 en versterking van de weerbaarheid van kritieke entiteiten).
Het geplande § 123a StGB moet alle installaties omvatten die in de daar genoemde sectoren een kritieke dienst verlenen. De drempelwaarden die volgens het KRITIS-Dachgesetz (Duitse kaderwet inzake kritieke infrastructuur) bepalend zijn voor de kwalificatie als kritieke installatie, moeten voor de strafrechtelijke delictsomschrijving niet relevant zijn.
Daarmee zou het toepassingsgebied van het geplande § 123a StGB ruimer zijn dan de op drempelwaarden gebaseerde classificatie volgens het KRITIS-Dachgesetz. Volgens de toelichting houdt het voorstel hiermee rekening doordat het basisdelict als wanbedrijf vormgegeven blijft.
Beschermingsdoel en strafvervolging
Zelfstandige bescherming van het algemeen belang
De nieuwe strafbepaling moet de bestaande regelingen, in het bijzonder § 123 StGB, § 304 StGB en § 316b StGB, aanvullen zonder deze te verdringen. Niet individuele huisrechten, maar bovenindividuele rechtsgoederen moeten worden beschermd.
Daartoe rekent het voorstel de openbare veiligheid en orde en het functioneren van essentiële voorzieningen van algemeen belang. Het strafwaardige onrecht zou daarmee reeds gelegen zijn in de abstracte gevaarzetting voor de levering van kritieke diensten.
De zelfstandige regeling aansluitend op § 123 StGB moet de bescherming van individuele en algemene belangen systematisch van elkaar scheiden. De Bundesrat heeft de delictsomschrijving daarom noch als gekwalificeerde delictsvorm, noch als wettelijk voorbeeld van § 123 StGB vormgegeven.
Vervolging als ambtshalve vervolgbaar delict
§ 123a StGB-E moet als ambtshalve vervolgbaar delict gelden. De strafvervolging zou daarmee niet afhankelijk zijn van een klacht van de rechthebbende.
Ter motivering voert het voorstel aan dat de beschermde rechtsgoederen niet ter vrije beschikking van afzonderlijke rechthebbenden staan. De vervolging moet dienen ter bescherming van de samenleving en daarom niet afhankelijk zijn van individuele belangen.
Wijzigingen van andere voorschriften
Aanpassing van het NATO-Truppen-Schutzgesetz
Artikel 2 van het wetsvoorstel voorziet in een daaruit voortvloeiende wijziging van het NATO-Truppen-Schutzgesetz (Duitse wet inzake de bescherming van NAVO-troepen). In § 1 lid 2 nummer 7 moet de verwijzing naar de relevante bepalingen van het Strafgesetzbuch worden aangevuld met § 123a StGB.
Beoogde inwerkingtreding
Volgens artikel 3 moet de wet in werking treden op de dag na haar bekendmaking. Daarvoor moet de wetgevingsprocedure zijn afgerond. Het wetsvoorstel zelf schept daarom nog geen strafbaarheid krachtens § 123a StGB.
Financiële en administratieve gevolgen
Geen lasten voor burgers en bedrijfsleven
Volgens de kostenraming van het wetsvoorstel ontstaan voor burgers en het bedrijfsleven geen aanvullende nalevingskosten. Voor ondernemingen worden geen informatieverplichtingen ingevoerd, vereenvoudigd of afgeschaft. Ook worden geen aanvullende rechtstreekse kosten voor burgers of het bedrijfsleven verwacht.
Verwachte meerkosten voor de strafvervolging
Het voorstel gaat niet uit van een aanzienlijke toename van het totale aantal strafrechtelijke opsporingsonderzoeken. Een deel van de gevallen die tot nu toe als bestuurlijke overtreding of krachtens § 123 StGB werden behandeld, zou in de toekomst onder § 123a StGB kunnen vallen.
Niettemin wordt een gematigde toename van de politiële opsporingsactiviteiten verwacht. Volgens de kostenraming betreft dit in het bijzonder gerichte vluchten met onbemande luchtvaartuigen boven kritieke infrastructuur.
Voor de deelstaten gezamenlijk worden jaarlijkse meerkosten in de lage eencijferige miljoenen geraamd, van ongeveer twee miljoen euro. Voor de federale overheid wordt gerekend op een gematigde toename van het aantal procedures bij de federale politiediensten en op kosten van minder dan 500.000 euro. Een relevante toename van cassatieprocedures bij het Bundesgerichtshof (BGH, Duitse federale hoogste rechter in burgerlijke en strafzaken) of een frequentere betrokkenheid van de Generalbundesanwalt (Duitse procureur-generaal bij het Bundesgerichtshof) wordt niet verwacht, omdat het voorstel de bevoegdheidsverdeling tussen de federale overheid en de deelstaten niet fundamenteel moet wijzigen.
Afwijkend standpunt van de Bundesregierung
Geldend recht volgens de Bundesregierung grotendeels toereikend
De Bundesregierung onderschrijft de beoordeling dat goed functionerende kritieke infrastructuur van fundamenteel belang is voor de openbare veiligheid, de voorziening van de bevolking en de economische stabiliteit. Zij acht de geldende straf- en boetebepalingen echter toereikend voor de meeste bestraffenswaardige gevallen.
Volgens haar standpunt vallen de door § 123a lid 1 StGB-E bestreken gevallen reeds onder huisvredebreuk krachtens § 123 StGB. Afhankelijk van de omstandigheden van het individuele geval zou een verdergaande mate van onrechtmatigheid in het bijzonder onder § 88 StGB, § 315 StGB, § 316b StGB en § 317 StGB kunnen vallen.
Onderzoek naar een regeling in het luchtvaartrecht
De Bundesregierung beoordeelt de rechtspositie bij enkele overvliegingen met onbemande luchtvaartuigen anders. Dergelijke gevallen zouden momenteel in beginsel alleen als bestuurlijke overtreding krachtens § 44 lid 1 nummer 17d van de Luftverkehrs-Ordnung (Duitse luchtverkeersregeling) kunnen worden bestraft. Strafvervolging komt alleen bij bijkomende omstandigheden in aanmerking, bijvoorbeeld krachtens § 87 StGB of § 109g StGB.
De Bundesregierung acht het daarom aangewezen te onderzoeken of het ongeoorloofd overvliegen van kritieke infrastructuur met onbemande luchtvaartuigen tot een strafbaar feit moet worden opgewaardeerd. Volgens haar zou een overeenkomstige regeling echter in het luchtvaartrecht moeten worden opgenomen. Afhankelijk van de uitkomst van het onderzoek zou zij een overeenkomstig regelgevingsvoorstel kunnen indienen.
Betekenis van het voorstel voor ondernemingen en exploitanten
Het wetsvoorstel zou de strafrechtelijke bescherming uitbreiden van bedrijfsruimten die dienen voor het verlenen van kritieke diensten. De reikwijdte ervan zou niet beperkt zijn tot installaties die de drempelwaarden van het KRITIS-Dachgesetz bereiken. Tegelijkertijd zouden de reeds geldende strafbepalingen van toepassing blijven.
Aangezien de wetgevingsprocedure nog niet is afgerond, staat noch vast of § 123a StGB in de voorgestelde versie wordt ingevoerd, noch of een afwijkende regeling voor het gebruik van onbemande luchtvaartuigen tot stand komt. Ondernemingen, exploitanten, investeerders en andere betrokkenen kunnen de gevolgen van het voorstel voor strafrechtelijke verantwoordelijkheden en bedrijfsgerelateerde situaties laten beoordelen door MTR Legal in het kader van juridisch advies over economisch strafrecht.