Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej (EuGH, TSUE) doprecyzował relację między prawem do zwielokrotniania a publicznym udostępnianiem w przypadku przesyłania chronionych treści na platformy internetowe (EuGH, wyrok z 12 listopada 2026 r. – C-579/24). Jeżeli dostawca usług przechowuje na swoich serwerach utwory lub inne przedmioty ochrony przesłane przez użytkowników, dochodzi do zwielokrotnienia w rozumieniu art. 2 dyrektywy 2001/29/WE. W odniesieniu do kopii niezbędnych ze względów technicznych nie jest jednak konieczne uzyskanie dodatkowej zgody obok zgody na publiczne udostępnianie lub podawanie do publicznej wiadomości, wymaganej zgodnie z art. 17 ust. 1 dyrektywy (UE) 2019/790.
Spór dotyczący zarządzania prawami na platformach internetowych
Zakres kompetencji uczestniczących organizacji zbiorowego zarządzania
Punktem wyjścia dla postępowania był spór prawny między austriackimi organizacjami zbiorowego zarządzania A. i B. z jednej strony a austriackim Aufsichtsbehörde für Verwertungsgesellschaften (austriackim organem nadzoru nad organizacjami zbiorowego zarządzania) z drugiej strony.
A. jest spółką zależną należącą w całości do B. Obie spółki zawierają umowy z podmiotami uprawnionymi, aby zarządzać określonymi prawami wyłącznymi oraz negocjować w ich imieniu zgody lub umowy licencyjne z dostawcami usług udostępniania treści online. A. zarządza przy tym w szczególności prawem do zwielokrotniania na podstawie art. 2 dyrektywy 2001/29, natomiast B. odpowiada za prawa do publicznego udostępniania i podawania do publicznej wiadomości na podstawie art. 3 tej dyrektywy.
Oddalony wniosek o ustalenie
7 czerwca 2022 r. A. złożyła do organu nadzoru wniosek o ustalenie, że udzielone jej zezwolenie na zbiorowe zarządzanie obejmuje również kopie powstające na serwerach dostawców usług podczas przesyłania chronionych treści przez użytkowników platform. Chodziło o zwielokrotnienia służące późniejszemu publicznemu udostępnianiu lub podawaniu do publicznej wiadomości na danych platformach.
Organ nadzoru oddalił ten wniosek decyzją z 30 stycznia 2023 r. Stwierdził, że zezwolenie na zbiorowe zarządzanie udzielone już B. obejmuje przedmiotowe zwielokrotnienia. Organ początkowo podawał w wątpliwość, czy czynności objęte art. 17 dyrektywy 2019/790 w ogóle ingerują w prawo do zwielokrotniania. Nawet gdyby przyjąć, że tak jest, w jego ocenie kopie technicznie niezbędne do publicznego udostępniania lub podawania do publicznej wiadomości byłyby objęte uzyskaną w tym celu zgodą.
A. i B. wniosły na tę decyzję skargę do austriackiego Bundesverwaltungsgericht (Federalnego Sądu Administracyjnego Austrii). Organ nadzoru udokumentował następnie, że sąd przedłożył EuGH kilka pytań dotyczących wykładni prawa Unii. Wniosek został zarejestrowany 9 października 2024 r. w austriackiej dokumentacji unijnej prowadzonej przez Bundeskanzleramt (Federalny Urząd Kanclerski Austrii) pod numerem sprawy 2024-0.669.757.
Istotne przepisy prawa autorskiego
Szeroki zakres prawa do zwielokrotniania na podstawie art. 2
Art. 2 dyrektywy 2001/29 zobowiązuje państwa członkowskie do przyznania określonym podmiotom uprawnionym wyłącznego prawa do zezwalania na bezpośrednie lub pośrednie, tymczasowe lub trwałe zwielokrotnianie, w całości lub w części, albo do zakazywania takiego zwielokrotniania. Obejmuje ono zwielokrotnienia niezależnie od ich rodzaju i formy.
EuGH dokonuje szerokiej wykładni pojęcia zwielokrotniania. Wykładnia ta opiera się zarówno na brzmieniu przepisu, jak i na celu dyrektywy, którym jest w szczególności zapewnienie wysokiego poziomu ochrony na rzecz twórców.
Takie rozumienie znajduje również potwierdzenie w regulacjach międzynarodowych. Zgodnie z art. 9 konwencji berneńskiej twórcom przysługuje co do zasady wyłączne prawo do zezwalania na zwielokrotnianie ich utworów. Uzgodniona deklaracja dotycząca art. 1 ust. 4 traktatu WIPO o prawie autorskim kwalifikuje elektroniczne przechowywanie chronionego utworu w formie cyfrowej jako zwielokrotnianie.
Szczególna odpowiedzialność dostawców platform
Art. 17 ust. 1 dyrektywy 2019/790 stanowi, że dostawca usług udostępniania treści online dokonuje czynności publicznego udostępniania lub podawania do publicznej wiadomości, jeżeli zapewnia publiczności dostęp do chronionych treści przesłanych przez jego użytkowników. Dostawca musi zatem uzyskać zgodę podmiotów uprawnionych wskazanych w art. 3 ust. 1 i 2 dyrektywy 2001/29, na przykład poprzez zawarcie umowy licencyjnej.
Zgodnie z art. 2 pkt 6 dyrektywy 2019/790 dostawcą usług udostępniania treści online jest dostawca usługi społeczeństwa informacyjnego, której głównym lub jednym z głównych celów jest przechowywanie dużej ilości chronionych treści przesyłanych przez użytkowników i zapewnianie publicznego dostępu do nich. Ponadto dostawca musi organizować te treści i promować je w celach zarobkowych. Niektóre usługi, w tym niekomercyjne encyklopedie internetowe, internetowe platformy handlowe oraz usługi chmurowe przeznaczone do użytku własnego, są wyłączone z tej definicji.
Art. 17 wprowadza szczególny reżim odpowiedzialności dla objętych nim dostawców platform. W przypadku braku zgody dostawcy odpowiadają za niedozwolone czynności publicznego udostępniania, w tym podawania do publicznej wiadomości, chyba że wykażą spełnienie przesłanek określonych w art. 17 ust. 4.
Przechowywanie na serwerach platformy stanowi zwielokrotnianie
Automatyczne powstawanie kopii cyfrowych
Podczas przesyłania plik zawierający chronioną treść jest przekazywany przez internet z urządzenia końcowego użytkownika do centrów danych dostawcy usług. Następnie zostaje zapisany na jego serwerach, zanim będzie mógł zostać udostępniony za pośrednictwem platformy. W ramach tego procesu automatycznie powstają cyfrowe kopie pliku.
Zdaniem EuGH takie zapisanie odpowiada pojęciu zwielokrotniania w rozumieniu art. 2 dyrektywy 2001/29. Dotyczy to również sytuacji, w której kopie służą technicznie umożliwieniu publicznego udostępniania lub podawania danej treści do publicznej wiadomości.
Zwielokrotnienia dokonuje sam dostawca albo czynność ta jest mu przypisywana. Okoliczność, że użytkownik uruchamia proces poprzez użycie funkcji przesyłania, nie zmienia tej kwalifikacji.
Brak zastosowania wyjątku dotyczącego kopii tymczasowych
Art. 5 ust. 1 dyrektywy 2001/29 wyłącza określone techniczne czynności zwielokrotniania z zakresu prawa do zwielokrotniania. W tym celu muszą zostać łącznie spełnione następujące przesłanki:
-
Zwielokrotnienie musi mieć charakter tymczasowy.
-
Musi mieć charakter przejściowy lub incydentalny.
-
Musi stanowić integralną i istotną część procesu technologicznego.
-
Jego jedynym celem musi być umożliwienie transmisji w sieci między osobami trzecimi przez pośrednika albo zgodnego z prawem korzystania.
-
Nie może mieć samodzielnego znaczenia gospodarczego.
Brak choćby jednej przesłanki wyklucza zastosowanie wyjątku. Z okoliczności uwzględnionych przez EuGH nic nie wskazywało na to, aby kopie utworzone na serwerach platform były przechowywane jedynie tymczasowo. Mogą one raczej pozostawać zapisane przez czas nieograniczony albo przynajmniej przez dłuższe okresy. Ostateczna ocena tej okoliczności faktycznej należy do sądu odsyłającego.
Wyjątek przewidziany w art. 5 ust. 1 nie ma zatem zastosowania, nawet jeżeli utworzenie kopii jest technicznie konieczne do rozpowszechniania treści za pośrednictwem danej platformy.
Brak dodatkowej zgody na kopie niezbędne ze względów technicznych
Jednolity reżim dla dostawców platform
Chociaż zapisanie danych na serwerze stanowi zwielokrotnianie, dostawcy usług nie muszą uzyskiwać w tym celu zgody odrębnej od zgody na publiczne udostępnianie lub podawanie do publicznej wiadomości. Zgodnie z wykładnią EuGH zgoda, którą należy uzyskać na podstawie art. 17 ust. 1 dyrektywy 2019/790, obejmuje jednocześnie czynności zwielokrotniania niezbędne ze względów technicznych.
Wprawdzie brzmienie art. 17 ust. 1 wymienia wyłącznie publiczne udostępnianie i podawanie do publicznej wiadomości oraz wyraźnie odsyła jedynie do art. 3 ust. 1 i 2 dyrektywy 2001/29, jednak zdaniem Trybunału z kontekstu regulacyjnego i celu przepisu wynika, że niezbędna zgoda obejmuje również kopie techniczne nierozerwalnie związane z tymi formami korzystania.
Art. 17 ma w szczególności ustanowić jednolity reżim odpowiedzialności dostawców usług. Odrębne traktowanie przechowywania na serwerze oznaczałoby, że do jednolitego procesu technologicznego miałyby równolegle zastosowanie różne reżimy odpowiedzialności. Podczas gdy publiczne udostępnianie i podawanie do publicznej wiadomości podlegałyby art. 17, w odniesieniu do zwielokrotniania nadal mogłyby być właściwe krajowe przepisy wdrażające art. 2 i 8 dyrektywy 2001/29, a w stosownych przypadkach także ograniczenie odpowiedzialności wynikające z art. 14 ust. 1 dyrektywy 2000/31.
Zgodnie z wyjaśnieniami EuGH taki podział zwiększałby niepewność prawa. Art. 17 należy zatem rozumieć w ten sposób, że zgoda na publiczne udostępnianie lub podawanie do publicznej wiadomości obejmuje również zwielokrotnienia technicznie niezbędne do realizacji tych czynności.
Wyważenie praw i interesów zainteresowanych stron
Trybunał odwołał się ponadto do przewidzianego w art. 17 wyważenia praw i interesów dostawców platform, podmiotów uprawnionych oraz użytkowników. Szczególny system odpowiedzialności ma wyjaśnić sytuację prawną dostawców, a jednocześnie wzmocnić ochronę podmiotów uprawnionych.
Jeżeli dostawcy nie uzyskają zgody, mogą zwolnić się z odpowiedzialności wyłącznie po spełnieniu przesłanek określonych w art. 17 ust. 4. Muszą w tym celu między innymi dołożyć wszelkich starań, aby uzyskać zgodę, oraz działać zgodnie z wysokimi branżowymi standardami staranności, dążąc do zapewnienia niedostępności określonych treści wskazanych przez podmioty uprawnione. Po otrzymaniu należycie uzasadnionego zawiadomienia muszą działać niezwłocznie w celu zablokowania dostępu do danych treści lub ich usunięcia, a także zapobieżenia ich ponownemu przesłaniu.
Znaczenie orzeczenia dla użytkowników platform
Przesłanie treści również obejmuje zwielokrotnienie
EuGH odrębnie rozpatrzył czynność dokonywaną przez użytkowników. Osoba, która przesyła chronioną treść na serwery dostawcy usług, umożliwia utworzenie tam cyfrowej kopii. Oprócz publicznego udostępniania lub podawania do publicznej wiadomości czynność ta stanowi również zwielokrotnianie w rozumieniu art. 2 dyrektywy 2001/29.
Użytkownicy nie muszą jednak uzyskiwać odrębnej zgody na takie zwielokrotnienie niezbędne ze względów technicznych. Jest ono objęte zgodą, którą dostawca usług musi uzyskać od właściwych podmiotów uprawnionych zgodnie z art. 17 ust. 1 dyrektywy 2019/790.
Przesłanki określone w art. 17 ust. 2
Art. 17 ust. 2 rozszerza zgodę uzyskaną przez dostawcę platformy na określone czynności jego użytkowników. Warunkiem jest, aby użytkownicy ci nie działali w ramach działalności komercyjnej albo aby ich działalność nie przynosiła znaczących przychodów.
Trybunał wywiódł z kontekstu regulacyjnego, że rozszerzenie to nie obejmuje wyłącznie czynności uregulowanych w art. 3 dyrektywy 2001/29. Obejmuje ono również te zwielokrotnienia, które są technicznie niezbędne do publicznego udostępnienia treści lub podania jej do publicznej wiadomości.
Gdyby użytkownicy musieli uzyskiwać w tym celu dodatkową zgodę, do jednolitego procesu przesyłania stosowano by dwa różne reżimy. Zgodnie z orzeczeniem mogłoby to zwiększać niepewność prawa i wywoływać efekt zniechęcający do przesyłania treści. EuGH uwzględnił przy tym w szczególności chronione Kartą praw podstawowych wolność wypowiedzi i wolność sztuki, a także prawo własności, w tym własności intelektualnej.
Pozostałe pytania pozostały bez odpowiedzi
Bundesverwaltungsgericht chciał ponadto ustalić, czy odrębnie uzyskana zgoda na zwielokrotnianie obejmowałaby również czynności użytkowników nieprowadzących działalności komercyjnej. Kolejne pytanie dotyczyło możliwości powierzenia prawa do zwielokrotniania i prawa do publicznego udostępniania różnym organizacjom zbiorowego zarządzania albo częściowego indywidualnego wykonywania tych praw.
Pytania te zadano wyłącznie na wypadek, gdyby dodatkowa zgoda na zwielokrotnianie była wymagana. Ponieważ EuGH odrzucił istnienie takiego odrębnego wymogu zarówno w odniesieniu do dostawców platform, jak i użytkowników, nie udzielił odpowiedzi w tych kwestiach. Trybunał nie rozstrzygnął zatem w szczególności, czy i w jakim zakresie oba prawa mogą zostać na potrzeby licencjonowania na podstawie art. 17 oddzielnie powierzone różnym organizacjom zbiorowego zarządzania.
Najważniejsze tezy EuGH
Orzeczenie precyzyjnie rozróżnia kwalifikację danej czynności od zakresu wymaganej zgody:
-
Przechowywanie przesłanych chronionych treści na serwerach dostawcy platformy stanowi zwielokrotnianie w rozumieniu art. 2 dyrektywy 2001/29.
-
Zwielokrotnienia tego dokonuje sam dostawca albo czynność ta jest mu przypisywana.
-
Wyjątek dotyczący tymczasowych kopii technicznych, przewidziany w art. 5 ust. 1 dyrektywy 2001/29, nie ma zastosowania w przypadku przechowywania przez czas nieograniczony lub przez dłuższy okres; ocena okoliczności faktycznych należy do sądu odsyłającego.
-
W odniesieniu do zwielokrotnień niezbędnych ze względów technicznych dostawca nie potrzebuje zgody odrębnej od zgody wymaganej na podstawie art. 17 ust. 1 dyrektywy 2019/790.
-
Przesłanie treści przez użytkownika również stanowi zwielokrotnianie.
-
Również w odniesieniu do tej technicznie niezbędnej czynności użytkownika nie trzeba uzyskiwać dodatkowej zgody, ponieważ obejmuje ją zgoda, którą musi uzyskać dostawca.
-
Przesłanki określone w art. 17 ust. 2 dyrektywy 2019/790 pozostają wiążące, w szczególności w odniesieniu do komercyjnego charakteru działalności użytkownika lub osiągania przez niego znaczących przychodów.
Orzeczenie dotyczy zatem zakresu zgody wymaganej na podstawie art. 17, nie pozbawiając cyfrowych kopii powstających podczas przesyłania charakteru zwielokrotnień. Dla przedsiębiorstw, dostawców platform, podmiotów uprawnionych oraz organizacji zbiorowego zarządzania mogą z tego wynikać dalsze pytania dotyczące przypisania praw i licencjonowania. MTR Legal wspiera klientów w ocenie takich stanów faktycznych w ramach doradztwa prawnego w zakresie prawa autorskiego.
