Bundestag besluit tot versterking van de douaneadministratie
De Bundestag heeft het door de Bundesregierung ingediende ontwerp van een wet voor meer rechtvaardigheid door versterking van de douaneadministratie en bestrijding van financiële criminaliteit aangenomen. Het besluit volgde na de tweede en derde beraadslaging op basis van het regeringsontwerp en de aanbeveling tot besluit van de Finanzausschuss. Daarnaast was er het verslag van de Haushaltsausschuss overeenkomstig § 96 van de Geschäftsordnung des Deutschen Bundestages (Reglement van Orde van de Duitse Bondsdag).
Het Zollfinanzgerechtigkeitsgesetz (Duitse wet inzake financiële rechtvaardigheid bij de douane) moet de organisatorische, technische en procedurele mogelijkheden van de douaneadministratie uitbreiden. Het is opgezet als moderniseringsprogramma voor de douane, die bijna 49.000 medewerkers telt, en geeft voor de douanesector uitvoering aan wezenlijke onderdelen van het Gemeinsamer Aktionsplan gegen Organisierte Kriminalität van februari 2026 en het Aktionsplan gegen Steuer- und Finanzkriminalität van juli 2026.
Nieuwe instrumenten tegen financiële criminaliteit
Bestuurlijk vermogensonderzoek en vermogensbeslag
Tot de belangrijkste onderdelen van de regeling behoort een aanvullende procedure voor het bestuurlijk onderzoeken en veiligstellen van vermogensbestanddelen.
De definitieve confiscatie vindt niet uitsluitend plaats op grond van een beslissing van de douaneadministratie. Daarover beslist een uit meerdere rechters samengestelde Finanzgericht (Duitse belastingrechter). De §§ 54 e.v. van het Zollkriminalitätsbekämpfungsgesetz (Duitse wet ter bestrijding van douanecriminaliteit) bevatten de bepalingen die voor de nieuwe procedure van toepassing zijn.
Tijdens de wetgevingsprocedure is in het bijzonder gesproken over de verdeling van de stelplicht en bewijsplicht. In de Finanzausschuss waarschuwden critici voor een feitelijke omkering van de bewijslast en de mogelijke gevolgen daarvan voor de bescherming van eigendom en het vermoeden van onschuld. Deze bezwaren moeten worden onderscheiden van de wettelijke vormgeving van de bestuurlijke procedure en de rechterlijke beslissingsbevoegdheid.
Bescherming van het economische en financiële stelsel
Op grond van § 5a krijgt de douaneadministratie bovendien de taak maatregelen te nemen ter bescherming van het vertrouwen in de rechtsstaat en in het economische en financiële stelsel. Het takenpakket van de douane wordt daarmee uitdrukkelijk uitgebreid met een institutionele beschermingsdoelstelling die verder gaat dan de bestaande controle- en onderzoeksstructuren.
De hervorming omvat in het bijzonder de volgende elementen:
-
De douaneadministratie krijgt aanvullende bevoegdheden om opvallende vermogensbestanddelen te onderzoeken en veilig te stellen.
-
Bij de data-analyse moet in toenemende mate kunstmatige intelligentie worden ingezet.
-
Bij de lokale douaneautoriteiten moeten eenheden worden opgericht voor de behandeling van complexe gevallen van internationale witwaspraktijken.
-
De bevoegdheid van de Finanzgerichte wordt uitgebreid met beslissingen in de nieuwe procedure voor bestuurlijk vermogensbeslag.
Digitalisering en nieuwe onderzoeksstructuren
AI-ondersteunde analyse van gegevens
Volgens het Bundesministerium der Finanzen behoren AI-ondersteunde data-analyse en bestuurlijke ontneming van vermogensbestanddelen tot de belangrijkste nieuwe instrumenten van de hervorming. De douaneadministratie moet daardoor omvangrijke gegevensbestanden gerichter kunnen analyseren en verbanden tussen vermogensbestanddelen, economische structuren en grensoverschrijdende transacties beter in kaart kunnen brengen.
De wettelijke uitbreiding betreft niet alleen de technische uitrusting. Zij gaat tevens gepaard met organisatorische wijzigingen en een aanvullende personeelsbehoefte. De nieuwe structuren moeten met name de behandeling van omvangrijke en internationaal verweven feitencomplexen ondersteunen.
Eenheden voor internationale witwaszaken
Bij de lokale douaneautoriteiten moeten nieuwe eenheden worden opgericht die zich bezighouden met complexe gevallen van internationale witwaspraktijken. Daarmee wordt de operationele bevoegdheid niet uitsluitend op centraal niveau ondergebracht. Ook lokale autoriteiten moeten juist over daarop toegesneden onderzoeksstructuren beschikken.
De oprichting van deze eenheden maakt deel uit van de bredere aanpak om de bestrijding van georganiseerde belasting- en financiële criminaliteit sterker te verbinden met digitale data-analyse, samenwerking tussen autoriteiten en vermogensgerichte maatregelen.
Financiële gevolgen van de hervorming
De uitbreiding van de taken en bevoegdheden leidt tot een aanzienlijke financieringsbehoefte. Volgens het regeringsontwerp bedragen de extra uitgaven gedurende de eerste vier jaar na de inwerkingtreding in totaal ongeveer 109 miljoen euro.
Voor personeel en informatietechnologie is voor elk van de jaren 2028 tot en met 2030 ongeveer 8,8 miljoen euro begroot. Naast de uitgaven binnen de douaneadministratie ontstaan aanvullende kosten voor de belastingrechtspraak. De extra personeelsbehoefte die daar als gevolg van de nieuwe procedure krachtens de §§ 54 e.v. van het Zollkriminalitätsbekämpfungsgesetz ontstaat, wordt geraamd op ongeveer 3,1 miljoen euro.
De financiële gevolgen vloeien daarmee vooral voort uit drie gebieden:
-
De opbouw van aanvullende personele capaciteit leidt tot structurele uitgaven.
-
De verdere ontwikkeling van de informatietechnologie vereist aanvullende begrotingsmiddelen.
-
De nieuwe bevoegdheden van de Finanzgerichte leiden tot een grotere personeelsbehoefte binnen de rechterlijke macht.
Wetgevingsprocedure nog niet afgerond
Toezending aan de Bundesrat
Het regeringsontwerp is op 14 augustus 2026 als Drucksache 446/26 aan de Bundesrat toegezonden. Volgens de bewoordingen van de aanhef van het regeringsontwerp vereist de wet de instemming van de Bundesrat.
Met het besluit van de Bundestag is de wetgevingsprocedure daarom nog niet afgerond. Volgens de in het regeringsontwerp gehanteerde kwalificatie blijft instemming van de Bundesrat vereist. Uit de relevante officiële informatie kan momenteel geen definitieve datum voor de inwerkingtreding worden afgeleid.
Beraadslagingen in de commissies
De Finanzausschuss heeft zich onder meer gebogen over de nieuwe bevoegdheden voor bestuurlijk vermogensonderzoek, de organisatorische wijzigingen binnen de douaneadministratie en de mogelijke gevolgen voor door grondrechten beschermde rechtsposities. De Haushaltsausschuss onderzocht de financiële gevolgen van de voorgenomen regelingen overeenkomstig § 96 van de Geschäftsordnung des Deutschen Bundestages.
Naast het regeringsontwerp vormden verdergaande parlementaire initiatieven ter bestrijding van witwassen, georganiseerde belastingontduiking en andere vormen van financiële criminaliteit het onderwerp van de beraadslagingen. Deze kregen geen meerderheid in de Bundestag.
Betekenis voor ondernemingen en vermogensbezitters
De voorgenomen bevoegdheden van de douaneadministratie kunnen met name van belang zijn bij complexe vermogensstructuren, grensoverschrijdende zakelijke relaties en registerplichtige vermogensgoederen. De nieuwe bestuurlijke procedure moet worden onderscheiden van het strafrechtelijk opsporingsonderzoek, omdat toepassing ervan niet noodzakelijkerwijs een aanvankelijke verdenking in strafvorderlijke zin vereist.
Tegelijkertijd blijft de definitieve confiscatie voorbehouden aan een beslissing van het Finanzgericht. Voor de juridische beoordeling zijn daarom zowel de voorwaarden voor onderzoeks- en beslagmaatregelen door de autoriteiten als de procedurele vereisten voor de rechterlijke beslissing bepalend.
De hervorming raakt daarmee verschillende onderdelen van het belastingrecht, het procesrecht en het vermogensrecht. Ondernemingen, investeerders en vermogende particulieren die te maken hebben met vragen over de nieuwe bevoegdheden van de douaneadministratie of over vermogensgerichte maatregelen, kunnen bij MTR Legal terecht voor juridisch advies op het gebied van belastingrecht dat op hun specifieke situatie is afgestemd.
Quellen
- Bundestag Finanzen
- Deutscher Bundestag: Drucksache 446/26
- Deutscher Bundestag: Koalition erwartet Stärkung des Kampfs gegen Geldwäsche
- Deutscher Bundestag: Regierung verbessert Bekämpfung der Finanzkriminalität
- Bundesministerium der Finanzen: Reform für einen modernen, schlagkräftigen und digitalen Zoll
- Bundesministerium der Finanzen: Gesetzentwurf der Bundesregierung (Regierungsentwurf ZFG)
