Het gebruik van kunstmatige intelligentie (AI) biedt steeds meer nieuwe mogelijkheden voor het creëren en bewerken van digitale inhoud. Met name bij de vormgeving van afbeeldingen kunnen met geschikte AI-toepassingen nieuwe beeldweergaven ontstaan. Deze technische mogelijkheden roepen echter tal van auteursrechtelijke vragen op. Van bijzonder belang is onder welke voorwaarden het gebruik van een auteursrechtelijk beschermde foto als basis voor een AI-gegenereerde afbeelding is toegestaan en wanneer daardoor bestaande auteursrechten of naburige rechten worden geschonden.
Daarnaast rijst de vraag of AI-gegenereerde afbeeldingen zelf auteursrechtelijke bescherming kunnen genieten. Volgens § 2 Abs. 2 Urheberrechtsgesetz (UrhG, Duitse auteurswet) vereist de bescherming van een werk een persoonlijke intellectuele schepping. Er is dus een menselijke creatieve bijdrage vereist waarin individuele creatieve keuzes tot uitdrukking komen.
Bij afbeeldingen waarvan de totstandkoming in belangrijke mate wordt bepaald door geautomatiseerde processen en AI-systemen, is daarom van belang of en in welke mate de mens de concrete vormgeving van het resultaat op creatieve wijze heeft beïnvloed. Het louter technisch genereren van een afbeelding door een AI-systeem doet nog geen auteursrechtelijke bescherming ontstaan. Of individuele instructies, doelgerichte prompting of stapsgewijze beïnvloeding van het generatieproces volstaan, hangt af van de omstandigheden van het concrete geval.
Het Oberlandesgericht Düsseldorf (OLG Düsseldorf, hogere regionale rechter te Düsseldorf) moest zich in zijn uitspraak van 2 april 2026 (Az. I-20 W 2/26, zaaknummer I-20 W 2/26) over deze vragen buigen. De procedure betrof het gebruik van een foto van een hond onder water om daarvan een AI-gegenereerde afbeelding in stripstijl te maken.
De rechter moest in het bijzonder beoordelen of de AI-gegenereerde afbeelding auteursrechtelijk beschermde vormgevingselementen van de oorspronkelijke foto had overgenomen. Daarbij moest onderscheid worden gemaakt tussen het niet-beschermde motief en de concrete fotografische uitwerking daarvan. Ook moest worden beoordeeld of de AI-gegenereerde afbeelding zelf voldeed aan de vereisten voor een auteursrechtelijk beschermd werk.
Foto diende als basis voor een AI-gegenereerde afbeelding
Aan de procedure lag een geschil ten grondslag tussen een dierenfotografe en een voormalige samenwerkingspartner. De verzoekster exploiteerde een onderneming voor dierenfotografie en maakte onder meer onderwateropnamen van honden. Een van de foto’s had zij zelf gemaakt en vervolgens nabewerkt wat betreft contrast, scherpte en kleur.
De verweerder had eerder met de fotografe samengewerkt. Hij uploadde het door haar gemaakte afbeeldingsbestand naar AI-software en liet het programma op basis daarvan een nieuwe afbeelding maken.
Het resultaat toonde een hond die onder water naar rood speelgoed greep. In tegenstelling tot de oorspronkelijke foto had de nieuwe afbeelding echter een duidelijk stripachtig karakter. Vervolgens publiceerde de verweerder de AI-gegenereerde afbeelding op zijn website.
Fotografe stelt dat haar auteursrechten zijn geschonden
Op 15 oktober 2025 werd de fotografe op de publicatie attent. Zij beschouwde het gebruik van haar foto als een inbreuk op haar auteursrechten en liet de verweerder aanvankelijk zonder succes sommeren de inbreuk te staken.
Vervolgens verzocht zij het Landgericht Düsseldorf (regionale rechtbank te Düsseldorf) om een einstweilige Verfügung (voorlopige voorziening) uit te vaardigen. De verweerder zou moeten worden verboden de AI-gegenereerde afbeelding zonder haar toestemming te verveelvoudigen of openbaar toegankelijk te maken.
LG Düsseldorf wijst verzoek om voorlopige voorziening af
Het Landgericht Düsseldorf (LG Düsseldorf) wees het verzoek bij beschikking van 22 december 2025 (Az. 12 O 282/25, zaaknummer 12 O 282/25) af.
Ter motivering stelde het Landgericht dat de AI-gegenereerde afbeelding een vrije bewerking van het oorspronkelijke fotografische werk in de zin van § 23 Abs. 1 Satz 2 UrhG betrof. Hoewel beide afbeeldingen hetzelfde motief tot onderwerp hadden, verschilde hun respectieve totaalindruk aanzienlijk. Met name wat betreft kleurstelling, perspectief, beeldcompositie en scherpte waren er duidelijke verschillen.
Tegen deze beslissing stelde de fotografe onmiddellijk hoger beroep in. Zij was van mening dat de twee afbeeldingen vrijwel identiek waren en dat ook de overname van het motief auteursrechtelijk relevant was. Bovendien zou bij de beoordeling van AI-gegenereerde afbeeldingen een bijzonder strenge maatstaf moeten worden gehanteerd.
Het Oberlandesgericht Düsseldorf moest derhalve beslissen of het gebruik van de oorspronkelijke foto voor het maken en vervolgens publiceren van de AI-gegenereerde afbeelding een inbreuk op het auteursrecht vormde.
OLG Düsseldorf: geen auteursrechtinbreuk door AI-gegenereerde afbeelding
Het Oberlandesgericht Düsseldorf wees het onmiddellijke hoger beroep van de verzoekster af. Daarmee werd de beslissing van het Landgericht inhoudelijk bevestigd; de beslissing werd genomen in een procedure inzake een voorlopige voorziening en is op grond van § 542 Abs. 2 Zivilprozessordnung (ZPO, Duits Wetboek van Burgerlijke Rechtsvordering) niet vatbaar voor cassatie. De fotografe moest de kosten van de beroepsprocedure dragen.
De kamer stelde vast dat door de publicatie van de AI-gegenereerde afbeelding noch het auteursrecht van de fotografe, noch haar naburige recht als maker van de foto was geschonden.
De rechter verrichtte daarbij een gedifferentieerde juridische beoordeling. Eerst verduidelijkte hij dat de AI-gegenereerde afbeelding geen vrije bewerking in de zin van § 23 Abs. 1 Satz 2 UrhG vormde. Vervolgens onderzocht hij, los daarvan, of de publicatie van de afbeelding een inbreukmakende verveelvoudiging van de oorspronkelijke foto vormde.
Geen vrije bewerking overeenkomstig § 23 Abs. 1 Satz 2 UrhG
Volgens § 23 Abs. 1 Satz 2 UrhG is sprake van een vrije bewerking wanneer door de bewerking van een bestaand werk een nieuw werk ontstaat dat voldoende afstand houdt tot het oorspronkelijke werk.
Het OLG Düsseldorf benadrukte dat daarvoor allereerst überhaupt sprake moet zijn van een nieuw auteursrechtelijk beschermd werk. Doorslaggevend is dus of de nieuwe vormgeving voldoet aan de vereisten van een persoonlijke intellectuele schepping overeenkomstig § 2 Abs. 2 UrhG.
Bij AI-gegenereerde afbeeldingen vereist dit dat ondanks het door software aangestuurde ontstaansproces voldoende menselijke creatieve invloed op het concrete resultaat is uitgeoefend.
Een dergelijke invloed kon de kamer in het onderhavige geval niet vaststellen. De verweerder had niet uiteengezet welke concrete creatieve keuzes hij bij het maken van de afbeelding had gemaakt.
Daarmee ontbrak reeds een zelfstandig auteursrechtelijk beschermd werk dat als vrije bewerking in de zin van § 23 Abs. 1 Satz 2 UrhG had kunnen worden aangemerkt.
Wanneer genieten AI-gegenereerde afbeeldingen auteursrechtelijke bescherming?
Het OLG Düsseldorf ging uitvoeriger in op de vraag onder welke voorwaarden een met behulp van kunstmatige intelligentie gegenereerde afbeelding zelf auteursrechtelijke bescherming kan genieten.
Volgens § 2 Abs. 2 UrhG zijn uitsluitend persoonlijke intellectuele scheppingen auteursrechtelijk beschermd. Vereist is dat de persoonlijkheid van de maker door vrije en creatieve keuzes in het desbetreffende werk tot uitdrukking komt.
Volgens de rechter kan in beginsel ook bij AI-gegenereerde voortbrengselen aan deze vereisten zijn voldaan. Doorslaggevend is in hoeverre de mens, ondanks het door software aangestuurde ontstaansproces, de concrete vormgeving van het resultaat op creatieve wijze heeft beïnvloed.
Een dergelijke invloed kan bijvoorbeeld worden uitgeoefend door voldoende individuele instructies en instellingen bij de programmering van het concrete ontstaansproces. Ook opeenvolgend ingrijpen tijdens het prompten kan in beginsel volstaan, voor zover daarin zelfstandige creatieve keuzes tot uitdrukking komen en deze de concrete vormgeving van het resultaat bepalen.
De enkele selectie van één van meerdere door de AI gegenereerde afbeeldingen volstaat daarentegen niet. Evenmin zijn algemeen geformuleerde instructies met een open resultaat voldoende wanneer de eigenlijke vormgevingskeuzes uiteindelijk aan de AI worden overgelaten. Volgens de rechter geldt dit ook wanneer talrijke dergelijke instructies achtereenvolgens worden ingevoerd en het uiterlijk van het resultaat daardoor stapsgewijs verandert.
Stelplicht en bewijslast voor menselijke creatieve invloed
Een andere belangrijke overweging van de beslissing betreft de stelplicht en de verplichting om de feiten aannemelijk te maken. Volgens het OLG Düsseldorf moet degene die zich op de hoedanigheid van werk beroept, in beginsel stellen en aannemelijk maken dat een AI-gegenereerd voortbrengsel voldoet aan de vereisten voor een auteursrechtelijk beschermd werk.
In het onderhavige geval was dit de verweerder. Hij had zich erop beroepen dat de AI-gegenereerde afbeelding een vrije bewerking vormde.
Ondanks een desbetreffende aanwijzing van de rechter tijdens de mondelinge behandeling zette hij echter zelfs niet bij benadering uiteen welke concrete creatieve keuzes hij had gemaakt. Met name ontbraken controleerbare gegevens over de prompting en over zijn invloed op het generatieproces.
De rechter oordeelde daarom dat de AI-gegenereerde afbeelding geen zelfstandig werk vormde.
Geen inbreuk op het auteursrecht door overname van het beeldmotief
Hoewel de AI-gegenereerde afbeelding zelf geen zelfstandige auteursrechtelijke bescherming genoot en evenmin sprake was van een vrije bewerking in de zin van § 23 Abs. 1 Satz 2 UrhG, betekende dit niet automatisch dat de publicatie ervan een auteursrechtinbreuk vormde.
Het OLG Düsseldorf richtte zich veeleer op de zelfstandige vraag of de AI-gegenereerde afbeelding beschermde vormgevingselementen van de oorspronkelijke foto had overgenomen.
Daarbij baseerde de kamer zich op de door het Gerichtshof van de Europese Unie ontwikkelde beginselen inzake auteursrechtelijke verveelvoudiging. In het bijzonder hield zij rekening met de rechtspraak van het Gerichtshof van de Europese Unie in zaak C-580/23.
Wanneer is sprake van een auteursrechtelijk relevante overname?
Volgens de rechtspraak van het Gerichtshof van de Europese Unie kan reeds de overname van een relatief klein deel van een auteursrechtelijk beschermd werk een inbreuk vormen. Niet alleen de omvang van het overgenomen deel van het werk is doorslaggevend, maar ook het creatieve gehalte daarvan.
Vereist is dat het overgenomen deel op zichzelf uitdrukking geeft aan de eigen intellectuele schepping van de maker. Bovendien moeten de creatieve elementen van het beschermde werk herkenbaar in het bestreden object zijn overgenomen.
Het Gerichtshof van de Europese Unie vereist in dit verband een beoordeling in twee stappen: eerst moet worden vastgesteld of beschermde creatieve elementen van het oorspronkelijke werk zonder toestemming zijn gebruikt. Vervolgens moet worden beoordeeld of juist deze elementen in het bestreden object herkenbaar zijn.
Een loutere vergelijking van de totaalindruk van beide werken is hiervoor niet doorslaggevend.
Welke vormgevingselementen van een foto zijn auteursrechtelijk beschermd?
Voor de beoordeling van een mogelijke auteursrechtinbreuk is dus van belang welke concrete vormgevingselementen van de oorspronkelijke foto zijn overgenomen en of deze berusten op persoonlijke creatieve keuzes van de fotograaf.
Het OLG Düsseldorf verduidelijkte dat met name de volgende elementen van een foto auteursrechtelijk beschermd kunnen zijn:
-
de keuze van de beelduitsnede,
-
het perspectief,
-
de belichting en
-
de scherpte of onscherpte die voortvloeit uit de combinatie van diafragma en belichtingstijd.
Het thema en het motief van een foto zijn daarentegen in beginsel niet beschermd. Het auteursrecht beschermt de concrete creatieve vormgeving van een werk, maar niet de daaraan ten grondslag liggende idee of het afgebeelde onderwerp als zodanig.
In het concrete geval werden uitsluitend niet-beschermde vormgevingselementen overgenomen
In het onderhavige geval toonde de oorspronkelijke foto een hond die zich onder water bevond en naar rood speelgoed greep.
De fotografe had door de keuze van de beelduitsnede en het perspectief een bijzonder beeldeffect gecreëerd. Op de voorgrond stonden vrijwel uitsluitend de kop van de hond en het speelgoed. De rest van het lichaam van de hond trad door de doelbewuste onscherpte duidelijk naar de achtergrond. Daardoor ontstond een realistische en dynamische weergave.
De AI-gegenereerde afbeelding verschilde hiervan aanzienlijk. Zij had een stripachtig karakter en toonde het volledige lichaam van de hond. Bovendien leek de hond niet alleen met zijn bek, maar ook met zijn ver naar voren gestrekte voorpoten naar het speelgoed te grijpen. Ook het door de belichting en de keuze van het diafragma gecreëerde dynamische effect van de oorspronkelijke foto was niet herkenbaar in de AI-gegenereerde afbeelding.
Volgens het OLG Düsseldorf was daarmee juist geen sprake van overname van de vormgevingselementen die berustten op de persoonlijke creatieve keuzes van de fotografe. Alleen het motief als zodanig was overgenomen. Dit geniet echter geen zelfstandige auteursrechtelijke bescherming.
Er was daarom geen sprake van een inbreukmakende verveelvoudiging van de oorspronkelijke foto. Bijgevolg bestond er geen recht op staking op grond van § 97 Abs. 1 UrhG.
Ook het naburige recht overeenkomstig § 72 UrhG werd niet geschonden
Daarnaast onderzocht het OLG Düsseldorf of het naburige recht van de fotografe overeenkomstig § 72 UrhG was geschonden.
Deze bepaling verleent ook aan eenvoudige foto’s zelfstandige wettelijke bescherming, zelfs wanneer deze niet voldoen aan de vereisten voor een fotografisch werk overeenkomstig § 2 Abs. 1 Nr. 5 UrhG. Het Urheberrechtsgesetz maakt daarmee onderscheid tussen fotografische werken die vanwege hun persoonlijke intellectuele schepping worden beschermd en eenvoudige foto’s die wettelijke fotobescherming genieten.
De rechter oordeelde echter dat ook in dit opzicht geen sprake was van een inbreuk. De bescherming op grond van § 72 UrhG heeft betrekking op de concrete fotografische opname. Voor een inbreuk is daarom vereist dat juist de fotografische prestatie wordt overgenomen.
Aangezien de AI-gegenereerde afbeelding noch de karakteristieke beelduitsnede, noch het perspectief en het door scherpte en onscherpte gecreëerde beeldeffect van de oorspronkelijke foto had overgenomen, was evenmin sprake van een inbreuk op het naburige recht.
Het OLG Düsseldorf kwam daarom tot de slotsom dat noch het auteursrecht op het fotografische werk, noch het naburige recht van de fotografe op grond van § 72 UrhG was geschonden.
Gebruik van het onderscheidingsteken maakte geen deel uit van de procedure
Tot slot liet de rechter zich nog uit over het aanbrengen van het onderscheidingsteken van de fotografe op de AI-gegenereerde afbeelding.
De fotografe had ook tegen dit gebruik bezwaar gemaakt omdat het volgens haar ongeoorloofd was. Het OLG verduidelijkte echter dat het gebruik van het onderscheidingsteken een zelfstandig voorwerp van geschil vormde waarop de verzoekster haar verzoek in de procedure in eerste aanleg niet had gebaseerd.
Bovendien ontbrak voor een desbetreffende vordering in de procedure inzake een voorlopige voorziening de vereiste spoedeisendheid. De rechter nam daarom geen inhoudelijke beslissing over mogelijke vorderingen wegens het gebruik van het onderscheidingsteken.
Juridische betekenis van de beslissing van het OLG Düsseldorf
De beslissing van het Oberlandesgericht Düsseldorf van 2 april 2026, die op grond van § 542 Abs. 2 ZPO niet vatbaar is voor cassatie, toont aan dat het gebruik van een auteursrechtelijk beschermde foto als basis voor een AI-gegenereerde afbeelding niet zonder meer een auteursrechtinbreuk vormt. Het enkele opnemen van de oorspronkelijke foto in het ontstaansproces is hiervoor niet doorslaggevend. Doorslaggevend is veeleer of individuele creatieve vormgevingselementen van de oorspronkelijke foto herkenbaar in de AI-gegenereerde afbeelding zijn overgenomen.
Het auteursrecht beschermt de concrete persoonlijke vormgeving van een werk, maar niet het daaraan ten grondslag liggende motief of een algemeen beeldidee. De enkele overname van een motief volstaat daarom in beginsel niet om een auteursrechtinbreuk aan te nemen.
Menselijke creatieve invloed bepaalt de auteursrechtelijke bescherming van AI-afbeeldingen
Tegelijkertijd preciseert het OLG Düsseldorf de voorwaarden waaronder AI-gegenereerde afbeeldingen zelf auteursrechtelijke bescherming kunnen genieten.
Vereist is menselijke creatieve invloed waardoor de persoonlijkheid van de gebruiker in de concrete vormgeving van het resultaat tot uitdrukking komt. Daarbij is niet alleen het aantal ingevoerde prompts of de frequentie van latere wijzigingen van belang. Doorslaggevend is veeleer of de mens zelfstandige creatieve keuzes maakt en daardoor de concrete vormgeving van de afbeelding bepaalt.
De enkele invoer van algemene instructies of de selectie van een door de AI gegenereerde afbeelding volstaat hiervoor niet. Wie voor een AI-gegenereerde afbeelding auteursrechtelijke bescherming wil claimen, moet daarom inzichtelijk kunnen maken waaruit zijn eigen creatieve bijdrage bestaat.
Beschermbaarheid van de AI-afbeelding en inbreuk op auteursrechten van derden moeten afzonderlijk worden beoordeeld
In het bijzonder moet worden benadrukt dat het Oberlandesgericht twee juridisch van elkaar onafhankelijke vraagstukken behandelt.
Enerzijds moet worden onderzocht of de AI-gegenereerde afbeelding zelf auteursrechtelijke bescherming geniet. Daarvoor moet sprake zijn van een persoonlijke intellectuele schepping die berust op voldoende menselijke vormgevingskeuzes.
Anderzijds moet, los daarvan, worden beoordeeld of het maken en publiceren van de AI-gegenereerde afbeelding inbreuk maakt op rechten op de oorspronkelijke foto. Ook wanneer de nieuwe afbeelding geen eigen auteursrechtelijke bescherming geniet, blijft een afzonderlijke beoordeling van een mogelijke inbreuk op de rechten op de bronfoto noodzakelijk.
Het ontbreken van beschermbaarheid van het AI-gegenereerde resultaat betekent dus niet automatisch dat het gebruik ervan is toegestaan. Omgekeerd betekent het gebruik van een beschermde foto als basis niet noodzakelijkerwijs dat sprake is van een inbreukmakende verveelvoudiging.
Betekenis voor ondernemingen en gebruikers van AI-toepassingen
Voor de praktijk maakt de beslissing duidelijk dat de auteursrechtelijke beoordeling van AI-gegenereerde afbeeldingen steeds een onderzoek van het concrete geval vereist. Ondernemingen en gebruikers van generatieve AI moeten er met name op letten of bij het gebruik van foto’s van derden beschermde vormgevingselementen worden overgenomen.
Tegelijkertijd verdient het aanbeveling de eigen menselijke creatieve bijdrage bij het maken van AI-afbeeldingen op inzichtelijke wijze te documenteren. Daartoe kunnen met name individuele prompts, concrete vormgevingsinstructies, instellingen van het generatieproces en gedocumenteerde creatieve bewerkingsstappen behoren.
De beslissing van het OLG Düsseldorf toont daarmee aan dat bij het gebruik van generatieve AI zowel de rechten op het gebruikte bronmateriaal als de voorwaarden voor eventuele eigen auteursrechtelijke bescherming zorgvuldig moeten worden onderzocht.
MTR Legal Rechtsanwälte adviseert over auteursrecht en andere gebieden van de industriële eigendom en het IE-recht. Meer informatie vindt u onder juridisch advies over auteursrecht.
