De Deutsche Bundestag heeft op 14 oktober 2026 voor het eerst beraadslaagd over het regeringsontwerp voor een wet ter versterking van de coöperatieve rechtsvorm. Na het 30 minuten durende debat werd het ontwerp op Bundestagsdrucksache 21/8410 (Duits parlementair gedrukt stuk) voor verdere behandeling verwezen naar de bevoegde Rechtsausschuss (commissie voor juridische zaken). Een definitieve beslissing is nog niet genomen.
Coöperatierecht moet worden gemoderniseerd
Met het regeringsontwerp moeten oprichtingen worden versneld, digitale procedures worden uitgebreid en de organisatorische randvoorwaarden voor coöperaties worden aangepast. Het wetgevingsinitiatief strekt tevens tot uitvoering van een afspraak uit het regeerakkoord voor de 21e zittingsperiode en sluit aan bij het in de voorgaande zittingsperiode niet afgeronde ontwerp op Bundestagsdrucksache 20/14501.
Inschrijving binnen 20 werkdagen
Een centraal onderdeel van het ontwerp is de versnelling van de inschrijvingsprocedure, die als „oprichtingsgarantie van 20 dagen“ (vrij vertaald) wordt aangeduid. De Registergerichte (Duitse registerrechtbanken) moeten een nieuw opgerichte coöperatie voortaan in beginsel binnen 20 werkdagen inschrijven nadat de volledige oprichtingsdocumenten zijn ontvangen.
De beoogde termijn veronderstelt derhalve dat alle voor de inschrijving vereiste documenten volledig beschikbaar zijn. De termijn heeft betrekking op de procedure bij de registerrechtbank en moet de periode tussen de ontvangst van de volledige documenten en de inschrijving begrenzen.
Bedrijfsleven moet worden ontlast van informatieverplichtingen
Volgens het regeringsontwerp bedraagt de verwachte jaarlijkse lastenverlichting voor het bedrijfsleven ongeveer 536.000 euro. Dit bedrag zou volledig voortvloeien uit lagere administratieve kosten in verband met informatieverplichtingen.
Naast de versnelling van de procedure bevat het ontwerp verdere bepalingen over de digitalisering van coöperatierechtelijke processen. Hierdoor moeten de wettelijke randvoorwaarden worden aangepast aan digitaal ingerichte communicatie- en administratieve processen.
Wijzigingen in het lidmaatschap en de bestuursstructuur
De geplande hervorming betreft niet alleen de oprichtings- en inschrijvingsprocedure. Daarnaast zijn wijzigingen voorzien in de vereisten voor het ledenbestand en in de bevoegdheden en samenstelling van het bestuur.
Minimumaantal leden
Volgens het ontwerp moet een coöperatie ten minste drie leden hebben. Bij de vaststelling van dit minimumaantal worden rechtspersonen onder bepaalde voorwaarden niet meegeteld wanneer sprake is van dezelfde personen die hen vertegenwoordigen.
Het ontwerp begrenst daarmee nader welke leden meetellen voor het wettelijk vereiste minimumaantal. Doorslaggevend zijn de in de wetgevingsprocedure voorziene voorwaarden voor de desbetreffende vertegenwoordigingsverhoudingen.
Beperking van investerende leden
Voor investerende leden moet een bovengrens worden ingevoerd. Hun aandeel mag ten hoogste 50 procent van het totale aantal leden bedragen.
De regeling beperkt daarmee het aantal van dergelijke leden binnen de coöperatie. De beoogde bovengrens heeft betrekking op het aantal leden en niet op de omvang van de door hen gehouden deelnemingen.
Uitgebreidere gebondenheid van het bestuur aan instructies
Het toepassingsgebied van een in de statuten vastgelegde gebondenheid van het bestuur aan instructies moet worden uitgebreid. De daarvoor geldende drempel moet van de huidige 20 naar 150 leden worden verhoogd.
In het voorafgaande ambtelijke voorontwerp was nog een grens van 1.500 leden voorzien. Het op 15 juli 2026 door het Bundeskabinett (Duitse federale kabinet) goedgekeurde regeringsontwerp bevat daarentegen de lagere drempel van 150 leden.
Regels voor tijdelijke uitval binnen het bestuur
Het ontwerp behandelt bovendien situaties waarin bestuursleden hun werkzaamheden tijdelijk niet kunnen verrichten. Daartoe behoren in het bijzonder zwangerschaps- en bevallingsverlof, ouderschapsverlof, mantelzorg en ziekte.
Opschorting van de bestuurswerkzaamheden
Voor de genoemde persoonlijke omstandigheden moeten wettelijke bepalingen worden ingevoerd over de opschorting van de bestuurswerkzaamheden. Deze moeten voorzien in de tijdelijke uitval van een bestuurslid, zonder diens positie als orgaan en de daarmee samenhangende structurele kwesties ongeregeld te laten.
De beoogde regelingen hebben betrekking op de volgende gevallen:
-
De bestuurswerkzaamheden moeten tijdens het zwangerschaps- en bevallingsverlof kunnen worden opgeschort.
-
Opschorting moet ook mogelijk zijn in verband met ouderschapsverlof.
-
Onderbrekingen wegens mantelzorg moeten onder de regeling vallen.
-
Hetzelfde geldt voor uitval wegens ziekte.
Voor de overgangsperiode moet door de raad van toezicht een plaatsvervangend bestuurslid worden benoemd.
Minder bestuursleden dan het voorgeschreven aantal
Voor het overlijden van een bestuurslid voorziet het ontwerp in een bijzondere overgangsregeling. In dat geval mag het vereiste aantal bestuursleden gedurende ten hoogste zes maanden lager zijn dan voorgeschreven.
De beperking in de tijd moet een tijdelijke afwijking van de voorgeschreven bezetting mogelijk maken. Na afloop van deze periode moet opnieuw zijn voldaan aan de wettelijke en statutaire vereisten voor de samenstelling van het bestuur.
Vervolg van de wetgevingsprocedure
Na de eerste behandeling in de Bundestag ligt het regeringsontwerp bij de bevoegde commissie voor juridische zaken. Daar worden de beoogde wijzigingen inhoudelijk verder behandeld. Aangezien de parlementaire procedure nog niet is afgerond, kunnen de inhoud en reikwijdte van de geplande bepalingen nog veranderen voordat een definitief besluit wordt genomen.
De hervorming raakt wezenlijke aspecten van de oprichting, de inrichting van de statuten, het lidmaatschap en de bestuursorganisatie van coöperaties. Ondernemingen, investeerders en andere betrokkenen die juridische vragen hebben over deze vennootschapsrechtelijke structuren, kunnen bij MTR Legal terecht voor juridisch advies op het gebied van het vennootschapsrecht dat is toegespitst op de specifieke situatie.
