Veel ondernemingen verwijzen in contracten naar algemene voorwaarden die op internet te raadplegen zijn. Onder algemene voorwaarden worden voorgeformuleerde contractvoorwaarden verstaan die voor een veelheid aan overeenkomsten gelden. Kenmerkend voor algemene voorwaarden is dat het gestandaardiseerde juridische teksten zijn die het toepassingsgebied, de inhoud en de afzonderlijke bedingen voor een veelheid aan gevallen regelen. Het verschil met individueel uitonderhandelde contractvoorwaarden is dat algemene voorwaarden eenzijdig door de gebruiker – dus de onderneming – worden voorgeformuleerd en ter aanvaarding aan de wederpartij worden voorgelegd. Een enkele verwijzing volstaat mogelijk niet. Het Bundesgerichtshof (BGH) heeft bij arrest van 10 juli 2025 (rolnr. III ZR 59/24) geoordeeld dat algemene voorwaarden door een dergelijk beding niet rechtsgeldig in een papieren overeenkomst worden opgenomen. Een dergelijk beding is volgens het BGH nietig en in strijd met het transparantiegebod.
Wettelijke grondslagen voor de opname van algemene voorwaarden volgens § 305 BGB
De wettelijke regels over de opname van algemene voorwaarden, in het bijzonder de eisen aan de instemming van de wederpartij en de rol van de gebruiker, zijn te vinden in § 305 BGB, dat de juridische grondslagen voor het gebruik van algemene voorwaarden in het Duitse Burgerlijk Wetboek (BGB) vastlegt. De vroegere Duitse wet inzake algemene voorwaarden is opgegaan in het Burgerlijk Wetboek, dat nu de maatgevende bepalingen bevat. De reden voor deze regels is de bescherming van de wederpartij tegen verrassende of benadelende bedingen en het waarborgen van transparantie bij een veelheid aan overeenkomsten. Er bestaat geen algemene verplichting om algemene voorwaarden te hanteren, maar het gebruik ervan is zinvol om juridische risico’s te beperken, zeker bij een groot aantal overeenkomsten en zaken.
Volgens het transparantiegebod van § 307 lid 1 zin 2 BGB moeten contractvoorwaarden zo zijn geformuleerd dat zij voor de contractpartner duidelijk en begrijpelijk zijn. Aan die eis is bij papieren overeenkomsten volgens het BGH niet voldaan met een enkele verwijzing naar online raadpleegbare algemene voorwaarden, aldus advocatenkantoor MTR Legal Rechtsanwälte, dat onder meer adviseert in het ondernemings- en contractenrecht. Voor een juridisch sluitende opname van algemene voorwaarden is het daarom belangrijk het toepassingsgebied en de inhoud van de juridische teksten helder te omschrijven en de instemming van de wederpartij met de betreffende bedingen te waarborgen.
Verwijzing naar online raadpleegbare algemene voorwaarden volstaat niet
De feiten: telecomovereenkomst via huis-aan-huispost
In de onderliggende zaak had een telecombedrijf via huis-aan-huispost reclame gemaakt voor een dsl-tarief. De mailing besloeg drie pagina’s en bevatte een begeleidende brief, een aanvraagformulier en een pagina met een contractsamenvatting en een herroepingsinstructie. Op het papieren aanvraagformulier stond bovendien de zinsnede dat «de algemene voorwaarden van toepassing zijn», met een verwijzing naar het internetadres waar die voorwaarden te raadplegen zijn. Nadere gegevens over welke concrete versie of welk tijdstip voor de algemene voorwaarden maatgevend zou zijn, ontbraken. De consumentenorganisatie Verbraucherzentrale Thüringen vorderde een verbod op het gebruik van algemene voorwaarden door een enkele linkverwijzing.
Betekenis van het arrest voor onlinehandel en het sluiten van overeenkomsten
Juist in de onlinehandel is een juridisch sluitende opname van de algemene voorwaarden op de website en in het bijzonder op de bestelpagina bepalend voor de totstandkoming van de overeenkomst. Webshops moeten hun algemene voorwaarden afstemmen op het betreffende bedrijfsmodel en de concrete bedrijfsactiviteit om aan de wettelijke eisen te voldoen. Het verloop van bestelling, verkoop en koopovereenkomst omvat de keuze van de goederen, de vermelding van de prijzen inclusief verzendkosten, de afwikkeling van de betaling, de levering en het eigendomsvoorbehoud tot volledige betaling. In de algemene voorwaarden moeten verder aansprakelijkheid, herroepingsrecht en het verloop van een herroeping duidelijk zijn geregeld. Ondernemers moeten daarbij de rechten van de consument respecteren en de eisen inzake gegevensbescherming naleven met een actuele privacyverklaring op de website. De overeenkomst komt alleen rechtsgeldig tot stand wanneer de algemene voorwaarden correct zijn opgenomen. Het is belangrijk steeds te letten op de actuele versie van de voorwaarden en die transparant te vermelden. Voor een juridisch sluitende opzet kunnen modellen en uitgebreide artikelen als voorbeeld voor de eigen voorwaarden worden gebruikt.
Het Oberlandesgericht Düsseldorf had de vordering bij arrest van 25 april 2024 (rolnr. I-20 UKI 1/24) toegewezen. Het cassatieberoep van de gedaagde werd door het BGH verworpen.
Juridisch sluitende communicatie per e-mail in de onlinehandel
Verplichte vermelding van de e-mailbereikbaarheid in het colofon
In de moderne onlinehandel is communicatie per e-mail een centraal onderdeel van de bedrijfsvoering en van het gebruik van algemene voorwaarden. Voor ondernemingen die een webshop exploiteren is het onmisbaar een goed bereikbaar e-mailadres beschikbaar te stellen. Dat adres moet op de website, in het bijzonder in het colofon en in de algemene voorwaarden, duidelijk en eenvoudig vindbaar zijn. Zo is gewaarborgd dat alle vragen, klachten of mededelingen van klanten in verband met de koop of de gesloten overeenkomsten snel en betrouwbaar kunnen worden behandeld.
Regels over elektronische communicatie in de algemene voorwaarden
De regels over e-mailcommunicatie kunnen en moeten ook in de algemene voorwaarden van de onderneming worden vastgelegd. Zo kan worden bepaald dat alle mededelingen in het kader van de contractuele relatie schriftelijk of per e-mail plaatsvinden. Daarbij is van belang dat het e-mailadres van de onderneming steeds actueel is en dat binnenkomende berichten tijdig worden beantwoord. Dergelijke regels scheppen transparantie en versterken het vertrouwen van contractpartners in de webshop.
Documentatie- en bewijsverplichtingen volgens het BGB
Juridisch gezien valt elektronische communicatie in het kader van overeenkomsten en algemene voorwaarden onder de bepalingen van het Duitse Burgerlijk Wetboek (BGB), in het bijzonder de §§ 305 e.v. BGB. Die bepalingen verlangen dat elektronische mededelingen leesbaar en op te slaan zijn, zodat de rechtszekerheid voor beide partijen is gewaarborgd. Ondernemingen moeten er daarom voor zorgen dat alle e-mails die in het kader van de onlinehandel worden verzonden of ontvangen aan de wettelijke eisen voldoen en naar behoren worden gedocumenteerd.
Daarnaast is het raadzaam in de algemene voorwaarden duidelijke termijnen voor de beantwoording van e-mailvragen vast te leggen en de gang van zaken bij elektronische communicatie transparant te regelen. Zo worden misverstanden voorkomen en neemt de klanttevredenheid toe. Het naleven van deze eisen draagt wezenlijk bij aan de rechtszekerheid en beschermt zowel de onderneming als de consument in de onlinehandel.
Al met al is een professionele en juridisch sluitende inrichting van de e-mailcommunicatie een belangrijke bouwsteen voor het succes van een webshop en voor de rechtsgeldige opname van algemene voorwaarden in de contractuele relaties. Ondernemingen doen er daarom goed aan hun processen regelmatig te toetsen en aan de actuele wettelijke eisen aan te passen, om sommaties en juridische risico’s te vermijden.
Strijd met het transparantiegebod van § 307 BGB
Het BGH bevestigde het oordeel van het Oberlandesgericht dat een in een papieren overeenkomst opgenomen beding dat onbepaald verwijst naar op internet raadpleegbare algemene voorwaarden, nietig is. Een dergelijke «dynamische verwijzing» voldoet niet aan de eisen van transparantie en voorzienbaarheid van de rechten en plichten van de contractpartner. De verbodsvordering was dan ook ontvankelijk en gegrond.
Anders dan het Oberlandesgericht Düsseldorf baseerde het BGH zich niet op de mediabreuk – de overgang van het gedrukte formulier naar de website – die volgens het hof de kennisneming van de voorwaarden onnodig bemoeilijkt. Het BGH verwees in plaats daarvan naar het transparantiegebod van § 307 lid 1 zin 2 BGB. Daaruit volgt dat contractvoorwaarden zo moeten zijn geformuleerd en gepresenteerd dat de gemiddelde contractpartner zijn rechten en plichten zonder meer kan onderkennen. Een enkele link of verwijzing in een papieren document schept voor de consument onzekerheid over de vraag welke versie van de voorwaarden geldt, hoe lang die online beschikbaar is en of tussen de verzending van het papier en de raadpleging wijzigingen zijn doorgevoerd.
Welke contractvoorwaarden gelden bij nietige algemene voorwaarden?
Het is niet duidelijk of op deze wijze alleen de op het tijdstip van het sluiten van de overeenkomst gepubliceerde voorwaarden in de overeenkomst worden opgenomen, of ook eventuele toekomstige wijzigingen. De gedaagde zou daardoor de mogelijkheid hebben wijzigingen van haar contractvoorwaarden alleen door plaatsing op internet in bestaande overeenkomsten op te nemen. Voor de consument is niet kenbaar welke versie van de voorwaarden op welk moment geldt. Het beding is daarom in strijd met het transparantiegebod en dus nietig, aldus het BGH.
Reikwijdte van het BGH-arrest voor ondernemingen en contractpraktijk
Het arrest van de hoogste rechter is voor ondernemingen van grote betekenis. Wordt in gedrukte contractdocumenten in algemene bewoordingen verwezen naar op internet raadpleegbare algemene voorwaarden, dan kan het beding nietig zijn. Om dat te voorkomen kunnen de voorwaarden in papieren vorm bij de contractstukken worden gevoegd. Als alternatief kan ook de datum of de versie van de geldende voorwaarden duidelijk en ondubbelzinnig worden genoemd. Zonder een dergelijke concretisering worden de voorwaarden niet rechtsgeldig in de overeenkomst opgenomen, zodat in plaats daarvan de wettelijke regeling geldt. Ondernemingen doen er daarom goed aan hun contractpraktijk op korte termijn te toetsen en zo nodig aan te passen.
MTR Legal Rechtsanwälte adviseert breed in het contractenrecht en over andere onderwerpen van het ondernemingsrecht.
Neem gerust contact met ons op!
