Planowana EU Inc. budzi poważne zastrzeżenia
Proponowana przez Komisję Europejską nowa forma spółki „EU Inc.” nadal spotyka się z krytyką. Były sędzia Bundesverfassungsgericht (Federalny Trybunał Konstytucyjny Niemiec) Prof. Dr. Udo Di Fabio, w opinii sporządzonej na zlecenie Bundesnotarkammer, uznaje projekt rozporządzenia w obecnym kształcie za niezgodny z prawem. W jego ocenie projekt opiera się na błędnej podstawie kompetencyjnej i dlatego mógłby nie utrzymać się przed Europäischen Gerichtshof (Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej, TSUE) lub przed Bundesverfassungsgericht.
EU Inc., w pełnym brzmieniu „European Incorporated”, ma zostać wprowadzona jako jednolita w całej Unii forma prawna dla spółek kapitałowych. Komisja Europejska przedstawiła odpowiedni projekt rozporządzenia 18 marca 2026 r. Projekt nosi numer COM(2026) 321 final i jest prowadzony w procedurze legislacyjnej pod numerem 2026/0074 (COD).
Celem Komisji jest stworzenie jednolitych ram regulacyjnych, które mają ułatwić zakładanie przedsiębiorstw i ekspansję transgraniczną w ramach Unii Europejskiej. EU Inc. nie ma zastąpić 27 krajowych systemów prawa spółek, lecz istnieć obok nich jako tak zwany 28. reżim.
Projekt Komisji dotyczący 28. reżimu
Utworzenie i grupa docelowa nowej formy prawnej
Zgodnie z koncepcją Komisji EU Inc. jest skierowana w szczególności do start-upów i scale-upów, które chcą prowadzić działalność w kilku państwach członkowskich. Ma im zostać oszczędzona konieczność mierzenia się, przy działalności w różnych państwach, z odmiennymi krajowymi systemami prawa spółek.
Projekt przewiduje proste i w dużej mierze cyfrowe utworzenie spółki. Według przedstawienia w tekście źródłowym EU Inc. miałaby móc zostać utworzona bez minimalnego kapitału; możliwe miałoby być utworzenie w ciągu 48 godzin. Projekt przewiduje ponadto odrębną procedurę rejestrową. Zgodnie z nią utworzenie mogłoby nastąpić za pośrednictwem nowo tworzonego interfejsu UE na podstawie art. 15 projektu rozporządzenia albo bezpośrednio przez organ rejestrowy na podstawie art. 18 projektu rozporządzenia. Organ rejestrowy musiałby przy tym pełnić funkcję centralnego punktu kontaktowego.
Krytyka kontroli rejestrowej i transparentności
Już przed opinią Di Fabio projekt był krytykowany przez praktykę doradztwa prawnego i notarialną. W artykule gościnnym dla Legal Tribune Online notariusz Dr. Martin Thelen ostrzegał przed możliwą „furtką dla prania pieniędzy i uchylania się od opodatkowania”. Tłem tej krytyki jest to, że według tej oceny projekt Komisji rezygnuje z kontroli prewencyjnej, bezpiecznej identyfikacji założycieli oraz transparentności zapewnianej przez wiarygodne rejestry publiczne.
Projekt rozporządzenia wyraźnie zakazuje państwom członkowskim przewidywania dodatkowych wymogów formalnych, w tym aktu notarialnego. Również Deutscher Notarverein wraz ze swoim prezesem Christianem Ruppem widzi w planowanej formie prawnej krok wstecz w zakresie zapobiegania praniu pieniędzy, a jednocześnie odrzuca krytykę kosztową ze środowiska start-upów. Ponadto Europejski Instytut Związków Zawodowych wyraźnie skrytykował propozycję.
Di Fabio dostrzega błędną podstawę kompetencyjną
Spór o art. 114 TFUE
W centrum opinii Prof. Dr. Udo Di Fabio znajduje się pytanie, czy Komisja Europejska mogła oprzeć swój projekt rozporządzenia na art. 114 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej. Przepis ten dotyczy zbliżania przepisów ustawowych, wykonawczych i administracyjnych państw członkowskich w celu ustanowienia i funkcjonowania rynku wewnętrznego.
Według oceny Di Fabio art. 114 TFUE, na podstawie utrwalonego orzecznictwa Europäischen Gerichtshof, dopuszcza decyzje większościowe jedynie w celu zbliżania istniejącego prawa krajowego. Przepis ten nie upoważnia zatem do stworzenia nowej instytucji prawnej, takiej jak EU Inc. Planowana forma prawna nie tylko zbliża istniejące krajowe systemy prawa spółek, lecz tworzy dodatkowy reżim obok 27 krajowych porządków prawnych.
Zdaniem Di Fabio Europäische Gerichtshof wyraźnie wykluczył sięgnięcie do kompetencji rynku wewnętrznego dla takich nowych form prawnych. Projekt rozporządzenia przewodniczącej Komisji Ursuli von der Leyen w sprawie utworzenia EU Inc. jest w jego przekonaniu niezgodny z prawem i z dużym prawdopodobieństwem zostanie uchylony przez Europäischen Gerichtshof lub Bundesverfassungsgericht.
Art. 352 TFUE jako właściwa podstawa z perspektywy Di Fabio
Di Fabio uznaje art. 352 TFUE za miarodajną podstawę kompetencyjną. Przepis ten wchodzi w grę, gdy działanie Unii w ramach polityk określonych w traktatach wydaje się konieczne, lecz traktaty nie przewidują w tym celu szczególnych uprawnień. Zgodnie z art. 352 TFUE co do zasady wymagana jest jednomyślność w Radzie; w Niemczech należałoby włączyć Bundestag i Bundesrat.
Według przedstawienia Di Fabio Unia Europejska postępowała na tej podstawie także w przypadku spółki europejskiej (SE) oraz pozostałych europejskich form prawnych. Opinia zaleca zatem Komisji zmianę podstawy projektu na art. 352 TFUE jeszcze w toku trwającej procedury legislacyjnej.
Z jego perspektywy wybór art. 114 TFUE jest w sposób oczywisty ukierunkowany na obejście udziału państw członkowskich z naruszeniem konstytucyjnego porządku kompetencyjnego. Również Bundesrat oraz Służba Prawna Rady zgłosiły wątpliwości co do wybranej podstawy prawnej. Według dostępnych informacji Niemcy dotychczas nie zakwestionowały podstawy prawnej.
Demokratyczny udział państw członkowskich
Znaczenie jednomyślności i udziału parlamentów
Opinia podkreśla, że celowość polityczna nie stoi ponad Grundgesetz (Ustawą Zasadniczą Republiki Federalnej Niemiec) i traktatami europejskimi. Przestrzeganie istniejącego porządku kompetencyjnego jest według oceny Di Fabio bezwzględnie wymagane z perspektywy państwa prawnego oraz zasady demokracji. Kto z powodów pragmatycznych kwestionuje ten porządek, podważa fundamenty Unii Europejskiej jako wspólnoty prawa.
Wymóg jednomyślności oraz włączenie parlamentów krajowych mają zapewnić, aby zasadnicze nowe instytucje prawne opierały się na szerokim demokratycznym konsensusie państw członkowskich. W przypadku wyboru drogi przez art. 114 TFUE posłowie Deutscher Bundestag oraz kraje związkowe w Bundesrat nie miałyby, według krytyki Di Fabio, odpowiedniego prawa współdecydowania przy wprowadzaniu nowej formy spółki.
W ten sposób, jego zdaniem, demokratyczne powiązanie zwrotne z państwami członkowskimi i pośrednio z obywatelami Unii Europejskiej pozostałoby bezskuteczne. Bundesrat został poinformowany o przedłożeniu 27 kwietnia 2026 r. zgodnie z § 2 EUZBLG (Gesetz über die Zusammenarbeit von Bund und Ländern in Angelegenheiten der Europäischen Union, niemiecka ustawa o współpracy Federacji i krajów związkowych w sprawach Unii Europejskiej). Na swoim 1065. posiedzeniu 8 maja 2026 r. Bundesrat uchwalił stanowiska dotyczące dokumentów EU Inc. na podstawie §§ 3 i 5 EUZBLG.
Stan prac w Parlamencie Europejskim
W Parlamencie Europejskim komisją właściwą jest Komisja Prawna (JURI). Sprawozdawcą jest poseł Prof. Dr. René Repasi z frakcji S&D, który przedstawił projekt swojego sprawozdania 29 czerwca 2026 r.
Istotna różnica względem projektu Komisji dotyczy współdecydowania pracowników. Podczas gdy projekt Komisji nawiązuje do państwa rejestracji, projekt sprawozdania przewiduje odwołanie się do miejsca zatrudnienia. W przypadku pracowników zatrudnionych w kilku państwach członkowskich zastosowanie miałby odpowiednio najwyższy poziom ochrony.
Możliwe skutki uchylenia
Nieważność stwierdzona przez Europäischen Gerichtshof
Według oceny Di Fabio planowane rozporządzenie mogłoby zostać zbadane i uchylone względnie uznane za niemożliwe do zastosowania przez dwa sądy. Gdyby Europäische Gerichtshof stwierdził nieważność rozporządzenia, przestałoby ono obowiązywać ze skutkiem wstecznym.
Miałoby to, zgodnie ze stanowiskiem prezentowanym w opinii, znaczące konsekwencje praktyczne. EU Inc. jest zaprojektowana jako spółka z ograniczoną odpowiedzialnością. Za zobowiązania co do zasady odpowiadać ma majątek spółki, a nie majątek prywatny wspólników.
Gdyby rozporządzenie odpadło ze skutkiem wstecznym, zgodnie z przedstawieniem opinii mógłby odpaść również ten mechanizm ochrony przed odpowiedzialnością. Utworzone już spółki EU Inc. mogłyby w Niemczech zostać zakwalifikowane jako offene Handelsgesellschaft, Gesellschaft bürgerlichen Rechts lub przedsiębiorstwo jednoosobowe. Przy tych formach prawnych wchodzi w grę osobista i nieograniczona odpowiedzialność wspólników względnie prowadzących działalność całym majątkiem prywatnym.
Kontrola ultra vires przez Bundesverfassungsgericht
Obok kontroli przez Europäischen Gerichtshof Di Fabio uważa za możliwą także ingerencję Bundesverfassungsgericht. Unia Europejska może działać tylko w tych obszarach, w których państwa członkowskie przekazały jej kompetencje. Jeżeli przekroczy te granice w sposób oczywisty i istotny, może zachodzić działanie „ultra vires”, czyli poza powierzonymi kompetencjami.
Według oceny Di Fabio taki akt prawny nie mógłby rościć sobie prawa do obowiązywania w Niemczech. Bundesverfassungsgericht mógłby zatem, na skutek skargi konstytucyjnej każdego uprawnionego do głosowania, uznać rozporządzenie za niemożliwe do zastosowania.
Bundesnotarkammer w swoim komunikacie również wskazuje na możliwe ryzyka odpowiedzialności. W przypadku sądowego odpadnięcia rozporządzenia założyciele, inwestorzy i zaangażowani pracownicy mogliby odpowiadać osobiście całym swoim majątkiem prywatnym, ponieważ ochrona EU Inc. zaprojektowanej na wzór GmbH przestałaby istnieć.
Dalsze punkty krytyki projektu rozporządzenia
Oceny dotyczące celu regulacji i kosztów następczych
Już 18 czerwca 2026 r. niemiecki profesor prawa spółek oraz współautor z niemieckiego uniwersytetu w opinii sporządzonej na zlecenie Bundesnotarkammer doszli do wniosku, że projekt nie realizuje swojego celu regulacyjnego i wymaga zasadniczej przeróbki. Swoją ocenę ujęli w 18 tezach.
Zgodnie z tą oceną EU Inc. nie wyeliminowałaby fragmentacji europejskiego prawa spółek. Przeciwnie, mogłaby pogłębić rozdrobnienie przez co najmniej 27 dodatkowych wariantów krajowych.
Krótka ekspertyza DIW Econ dochodzi ponadto do wniosku, że wprowadzenie EU Inc. mogłoby spowodować znaczne dodatkowe koszty dla przedsiębiorstw, obrotu prawnego i budżetu państwa. Projekt posługuje się według niej zbyt wąsko ujętym pojęciem kosztów.
Regulacje prawa upadłościowego i krytyka organizacji
Rozdział 10 projektu rozporządzenia zawiera regulacje dotyczące upadłościowych postępowań likwidacyjnych. Kilka organizacji wezwało Bundesregierung 19 czerwca 2026 r. do odrzucenia tego rozdziału w Radzie.
Według dostępnych informacji w postępowaniu konsultacyjnym dotyczącym propozycji wpłynęło 113 stanowisk oraz 879 odpowiedzi na wezwanie do zgłaszania uwag. Pokazuje to, że projekt spotkał się ze znaczną uwagą gospodarki, organizacji i instytucji.
Do najważniejszych kwestii spornych należą w szczególności:
-
wybór podstawy kompetencyjnej,
-
ukształtowanie procedury utworzenia i rejestracji,
-
kwestie zapobiegania praniu pieniędzy i weryfikacji tożsamości,
-
zakres ochrony przed odpowiedzialnością w przypadku późniejszego uchylenia przez sąd,
-
współdecydowanie pracowników,
-
regulacje dotyczące upadłościowych postępowań likwidacyjnych,
-
możliwe koszty następcze dla przedsiębiorstw, administracji i obrotu prawnego.
Decydujące obrady w Radzie
Głosowanie w Komitecie Stałych Przedstawicieli
Zgodnie z komunikatem prasowym Bundesnotarkammer na piątek, 23 października 2026 r., przewidziano decydujące głosowanie w Komitecie Stałych Przedstawicieli (AStV/Coreper) w celu ustalenia stanowiska Rady. Obecnie Parlament Europejski i Rada obradują nad projektem. Według oceny DIHK negocjacje dotyczące EU Inc. mają zostać zakończone do końca 2026 r.
Prezes BNotK Dr. Markus Sikora popiera żądanie Di Fabio, aby oprzeć projekt na nośnej podstawie kompetencyjnej. Wskazuje, że założyciele i inwestorzy potrzebują wprawdzie szybkości, ale jednocześnie niezawodnej formy spółki. Na dotychczas wybranej podstawie EU Inc. niesie ze sobą, w jego ocenie, niemal niemożliwe do przewidzenia ryzyko odpowiedzialności.
Sikora ostrzega ponadto, że żaden inwestor nie zainwestuje milionów w spółkę, której istnienie sąd może usunąć ze skutkiem wstecznym. Kto chce stworzyć europejski model sukcesu, musi oprzeć go na solidnym fundamencie.
Dyskusja o osłabieniu propozycji Komisji
Według dalszych doniesień państwa członkowskie chcą osłabić propozycję Komisji. Przeciwko temu występują założyciele w liście alarmowym. Debata pokazuje, że dyskusja nie ogranicza się wyłącznie do kwestii kompetencyjnej, lecz dotyczy także praktycznego ukształtowania planowanej formy prawnej.
Czy zgłoszone zastrzeżenia doprowadzą do zmian w dalszej procedurze legislacyjnej, pozostaje kwestią otwartą. Pewne jest obecnie jedynie to, że projekt jest kontrowersyjnie oceniany w kilku kluczowych punktach.
Znaczenie dla przedsiębiorstw i inwestorów
Dla przedsiębiorstw, inwestorów i założycieli dyskusja wokół EU Inc. dotyka fundamentalnych kwestii europejskiego prawa spółek, podziału kompetencji w Unii Europejskiej oraz niezawodności przyszłych form prawnych. Szczególnie istotne jest to, że krytyka dotyczy nie tylko celowości poszczególnych regulacji, lecz podstawy całego projektu rozporządzenia.
Jeżeli EU Inc. zostałaby wprowadzona, a później usunięta przez sąd ze skutkiem wstecznym lub uznana w Niemczech za niemożliwą do zastosowania, według oceny Di Fabio mogłyby powstać znaczne niepewności. Dotyczy to w szczególności pytania, czy przewidziana ochrona przed odpowiedzialnością utrzymałaby się oraz jak należałoby kwalifikować już utworzone spółki.
MTR Legal Rechtsanwälte wspiera przedsiębiorstwa, inwestorów i zamożne osoby prywatne w sprawach związanych z europejskim i krajowym publicznym prawem gospodarczym oraz publicznoprawnymi ramami działalności gospodarczej. W przypadku pytań prawnych dotyczących podziału kompetencji w Unii Europejskiej, przedsięwzięć legislacyjnych i ich skutków dla przedsiębiorstw, celowe może być indywidualne doradztwo prawne w zakresie prawa spółek świadczone przez MTR Legal.
