De Bundesregierung (Duitse federale regering) is voornemens de bevoegdheden van de douane uit te breiden en de bestrijding van financiële criminaliteit organisatorisch te herstructureren. Tijdens een openbare hoorzitting van de Finanzausschuss van de Deutscher Bundestag (Duitse Bondsdag) kon het wetsontwerp overwegend op instemming rekenen. Tegelijkertijd werden zorgen geuit over mogelijke personeelsverschuivingen, de reikwijdte van de geplande procedure voor vermogensonderzoek en resterende lacunes in de regelgeving.
Finanzausschuss bespreekt uitgebreidere douanebevoegdheden
De openbare hoorzitting vond plaats op 2 november 2026. Onderwerp van de beraadslagingen was in het bijzonder het regeringsontwerp voor een wet inzake meer rechtvaardigheid door versterking van de douaneadministratie en bestrijding van financiële criminaliteit, Bundestagsdrucksache 21/8282 (parlementair document van de Duitse Bondsdag).
Het Bundeskabinett (Duitse federale kabinet) had het wetsontwerp op 12 augustus 2026 goedgekeurd. Volgens de planning van de Bundesregierung moet de wet op 1 januari 2027 in werking treden. De wetgevingsprocedure is nog niet afgerond; er is derhalve nog geen definitief besluit genomen.
Vakbond ziet belangrijke stap voor de douaneadministratie
De Deutsche Zoll- und Finanzgewerkschaft beoordeelde het wetsontwerp in zijn geheel als een belangrijke stap om de positie van de douaneadministratie als veiligheids- en financiële autoriteit van de federale overheid verder te ontwikkelen. Met name de beoogde combinatie van repressieve opsporingsbevoegdheden met bestuursrechtelijke instrumenten voor het onderzoek naar en de ontneming van vermogen kon op instemming rekenen.
Volgens de vakbond houdt deze aanpak rekening met de veranderde omstandigheden op het gebied van het veiligheids- en financiële beleid. Als vooruitgang werd benadrukt dat de douane in de toekomst ook buiten een klassieke strafprocedure moet kunnen optreden tegen omvangrijke vermogensbestanddelen van onverklaarde herkomst.
De vakbond waarschuwde er echter voor organisatorische veranderingen door middel van verplichte personeelsverschuivingen door te voeren. De versterking van de douaneadministratie mag volgens haar niet ten koste gaan van bestaande taakgebieden.
Organisatorische herstructurering en sterkere bundeling
De Generalzolldirektion (Duitse algemene douanedirectie) wees tijdens de hoorzitting op de toenemende professionalisering van internationaal opererende criminele structuren. Volgens haar vereist deze ontwikkeling organisatorische aanpassingen binnen de douaneadministratie.
Grotere eenheden en flexibelere inzet van personeel
Met de hervorming moeten bevoegdheden worden gebundeld, grotere organisatorische eenheden worden gecreëerd en medewerkers flexibeler kunnen worden ingezet. De douaneadministratie verwacht hierdoor meer nadruk te kunnen leggen op de bestrijding van witwassen en financiële criminaliteit.
Ook de beoogde aanvullende bevoegdheden van de Finanzkontrolle Schwarzarbeit (Duitse controledienst voor illegale arbeid) werden door de vertegenwoordigers van de douane verwelkomd. De belangrijkste organisatorische doelstellingen kunnen als volgt worden samengevat:
-
Taken die relevant zijn voor de strafrechtelijke handhaving moeten binnen de Generalzolldirektion sterker worden gebundeld.
-
Bevoegdheden moeten worden samengevoegd en er moeten grotere eenheden worden gevormd.
-
Het beschikbare personeel moet flexibeler kunnen worden ingezet.
-
De bestrijding van witwassen moet binnen de douaneadministratie meer gewicht krijgen.
De Bund Deutscher Finanzrichterinnen und Finanzrichter sprak zijn steun uit voor het voornemen om de Finanzgerichte (Duitse belastinggerechten) bevoegd te maken voor de nieuwe procedures. Volgens zijn inschatting beschikken de gerechten over voldoende capaciteit. Het regeringsontwerp begroot de kosten van de extra personeelsbehoefte bij de Finanzgerichte als gevolg van de nieuwe procedure op grond van §§ 54 e.v. van het Zollkriminalitätsbekämpfungsgesetz (Duitse wet ter bestrijding van douanecriminaliteit) op circa 3,1 miljoen euro.
Vermogensbestanddelen van onverklaarde herkomst centraal
Een belangrijk onderwerp van de hoorzitting was de geplande bestuursrechtelijke procedure voor vermogensonderzoek. Deze wordt in het publieke debat ook besproken vanuit het oogpunt van een mogelijke omkering van de bewijslast. De procedure moet de overheid in staat stellen om te gaan met omvangrijke vermogensbestanddelen waarbij twijfel bestaat over de rechtmatige herkomst.
Bundesregierung wijst op informatietekort bij de overheid
De Bundesregierung motiveert de nieuwe regeling met de moeilijkheden om de onrechtmatige herkomst van omvangrijke vermogensbestanddelen met evenredige en rechtsstatelijke middelen aan te tonen. De bezitter beschikt daarentegen doorgaans over de informatie aan de hand waarvan een rechtmatige herkomst kan worden aangetoond.
Volgens de toelichting bij het wetsontwerp moeten omvangrijke vermogensbestanddelen in de regel een waarde van meer dan 100.000 euro hebben. De Bundesregierung gaat ervan uit dat rechtmatig handelende bezitters doorgaans kunnen toelichten waar dergelijke vermogensbestanddelen vandaan komen of met welke middelen zij zijn verworven.
De procedure heeft betrekking op het onderzoek naar mogelijke risico’s die kunnen ontstaan wanneer aanzienlijke vermogensbestanddelen van onverklaarde herkomst in het legale economische en financiële verkeer terechtkomen. Daarbij gaat het niet om een definitieve vaststelling dat het betreffende vermogensbestanddeel uit een strafbaar feit afkomstig is.
Kritiek op de kwalificatie als gevarenpreventie
Een aan de hoorzitting deelnemende hoogleraar wees erop dat de bescherming van het vertrouwen in de bindende kracht van de rechtsorde in beginsel tot het strafrecht en de strafrechtelijke confiscatie wordt gerekend. Naar zijn mening licht het wetsontwerp nog steeds onvoldoende toe waarom deze taak op het betreffende gebied aan de politiële gevarenpreventie zou moeten worden toevertrouwd.
Niettemin bestempelde hij de voorgestelde regeling als een werkbaar compromis. De Finanz- und Zollgewerkschaft achtte een dergelijk instrument al geruime tijd noodzakelijk, met name voor de aanpak van georganiseerde criminaliteit en verhulde vermogensstructuren.
Behandeling van het wetsontwerp door de Bundesrat
De Bundesrat (Duitse Bondsraad) behandelde het voornemen tijdens zijn 1068e vergadering op 25 september 2026. Eerder hadden de eerstverantwoordelijke Finanzausschuss en de commissies voor Binnenlandse Zaken, Juridische Zaken en Economische Zaken geadviseerd om overeenkomstig Art. 76 Abs. 2 GG (artikel 76, lid 2, van het Duitse Grundgesetz) een standpunt over het wetsontwerp in te nemen.
Verzoek om verdergaande regelingen
Volgens het standpunt van de Bundesrat moet in het verdere wetgevingsproces een omkering van de bewijslast bij de confiscatie van vermogen worden ingevoerd. Daarnaast verzoekt de Bundesrat te onderzoeken of § 59 van het geplande Zollkriminalitätsbekämpfungsgesetz moet worden aangevuld met een meldingsplicht.
Dit onderzoek betreft gevallen waarin de bestuursrechtelijke procedure voor vermogensonderzoek wordt beëindigd omdat de onrechtmatige herkomst van een vermogensbestanddeel is erkend. Daarmee richt de verdere parlementaire behandeling zich niet alleen op de organisatorische versterking van de douane, maar ook op de concrete vormgeving van de nieuwe procedure.
Kritiek op resterende lacunes in de regelgeving
Naast de principiële instemming werden tijdens de hoorzitting meerdere bezwaren tegen de reikwijdte van het wetsontwerp aangevoerd. De organisatie Finanzwende achtte de beoogde maatregelen ontoereikend om bepaalde verschijningsvormen van financiële criminaliteit, zoals Cum-Cum-constructies, doeltreffend aan te pakken. Tijdens de hoorzitting werd bovendien bekritiseerd dat de nieuwe instrumenten de actoren achter Cum-Ex- en Cum-Cum-constructies niet zouden bereiken.
De organisatie Mafianeindanke bekritiseerde dat er geen regeling is voorzien op grond waarvan geconfisqueerd onroerend goed of andere vermogensbestanddelen aan non-profitorganisaties kunnen worden overgedragen. Zij verwees daarbij naar overeenkomstige regelingen in Italië en het belang daarvan voor de bestrijding van georganiseerde criminaliteit.
Uitvoerbaarheid van het Geldwäschegesetz
In verband met de documentatie- en controlelasten voor ondernemingen werd gewezen op het belang van het Geldwäschegesetz (Duitse antiwitwaswet) voor het verkrijgen van relevante informatie. Tegelijkertijd werd gewezen op kritiek over mogelijke overregulering.
Volgens de tijdens de hoorzitting verdedigde opvatting zou het antwoord daarop niet moeten bestaan uit het volledig schrappen van voorschriften zonder vervangende regeling. Doorslaggevend is veeleer dat wettelijke vereisten zodanig worden vormgegeven dat zij in de praktijk uitvoerbaar zijn.
Betekenis voor ondernemingen en vermogensbezitters
De geplande bevoegdheden raken het raakvlak tussen douaneadministratie, gevarenpreventie, ontneming van vermogen en fiscaal relevante feiten en omstandigheden. Voor ondernemingen, investeerders en vermogende particulieren kunnen hieruit vragen voortvloeien over de documentatie van de herkomst van omvangrijke vermogensbestanddelen en over onderzoeks- en controleprocedures van overheidsinstanties. MTR Legal Rechtsanwälte begeleidt cliënten bij overeenkomstige fiscaalrechtelijke vraagstukken; meer informatie is te vinden bij de juridische advisering op het gebied van belastingrecht.
