Bundestag obraduje nad wzmocnieniem administracji celnej i zwalczaniem przestępczości finansowej
Deutsche Bundestag (niemiecki parlament federalny) zajął się w pierwszym czytaniu projektem ustawy wniesionym przez Bundesregierung (rząd federalny Niemiec), dotyczącym zwiększenia sprawiedliwości poprzez wzmocnienie administracji celnej i zwalczanie przestępczości finansowej. Projekt opatrzony jest dokumentem Bundestagsdrucksache (druk Bundestagu) 21/8282 z 30 września 2026 r. i wcześniej został przekazany Bundesratowi (niemiecka izba krajów związkowych) jako Bundesratsdrucksache (druk Bundesratu) 446/26 z 14 sierpnia 2026 r. Zgodnie z projektem ustawa wymaga zgody Bundesratu.
Przedsięwzięcie prowadzone jest pod skróconą nazwą Zollfinanzgerechtigkeitsgesetz i zgodnie z dostępnymi informacjami ma wejść w życie 1 stycznia 2027 r. Bundeskabinett (niemiecki gabinet federalny) przyjął projekt 12 sierpnia 2026 r. Już 3 marca 2026 r. przedstawiony został projekt ministerialny Bundesministerium der Finanzen (niemieckie Federalne Ministerstwo Finansów); pozostaje on w związku z przyjętym przez gabinet 25 lutego 2026 r. planem działania przeciwko przestępczości zorganizowanej.
Przedmiotem obrad parlamentarnych był ponadto wniosek frakcji Die Linke zatytułowany „Rozszerzyć reformę celną – skutecznie ścigać zorganizowaną przestępczość podatkową i zwracać społeczeństwu skonfiskowany majątek”. Wniosek ten udokumentowano jako Bundestagsdrucksache 21/8391.
Kierunek i zakres projektu legislacyjnego
Reforma administracji celnej jako główny punkt
Bundesregierung uzasadnia projekt ustawy potrzebą wzmocnienia Niemiec jako ośrodka gospodarczego i finansowego, a jednocześnie ochrony demokratycznego państwa prawa w jego istnieniu. W centrum znajduje się kompleksowa reorganizacja administracji celnej.
Zgodnie z dostępnymi informacjami reforma dotyczy około 49 000 pracowników administracji celnej. Dotychczasowe 41 Hauptzollämter (główne urzędy celne) oraz osiem Zollfahndungsämter (urzędy dochodzeniowe celne), a więc 49 organów lokalnych, ma zostać połączonych w 41 Zolldirektionen (dyrekcji celnych). Zmiana nazwy Hauptzollämter na Zolldirektionen przewidziana jest na 1 stycznia 2027 r.; nowa nazwa ma jednak stać się obowiązkowa dopiero później, aby umożliwić między innymi dostosowanie formularzy i oznakowania.
Również w ramach Generalzolldirektion (Generalnej Dyrekcji Celnej) przewidziano zmiany strukturalne. Dotychczasowe sześć dyrekcji specjalistycznych ma zostać zastąpionych przez dwa piony merytoryczne:
- „Cła i podatki”
- „Bezpieczeństwo i egzekwowanie prawa”
Finanzkontrolle Schwarzarbeit (Finansowa Kontrola Pracy Nielegalnej) ma zgodnie z projektem pozostać w swojej dotychczasowej strukturze. Ponadto przewiduje się włączenie Zollkriminalamt (Urzędu Kryminalnego Celnego) oraz Zentralstelle für Sanktionsdurchsetzung (Centralnego Biura Egzekwowania Sankcji) do Generalzolldirektion.
Zmiany licznych aktów prawnych
Projekt legislacyjny przewiduje zmiany w 17 ustawach i jednym rozporządzeniu wykonawczym. Wyraźnie wskazano ponadto, że przedsięwzięcie ma ograniczać prawa podstawowe, w szczególności wolność osobistą, swobodę przemieszczania się, tajemnicę telekomunikacyjną oraz nienaruszalność mieszkania.
Planowane regulacje dotyczą zatem nie tylko kwestii organizacyjnych administracji celnej, lecz także uprawnień ingerencyjnych i przepisów proceduralnych. W projekcie wskazano na dodatkowe koszty po stronie sądów finansowych wynikające ze zwiększonego zapotrzebowania kadrowego, które ma wynikać z nowej procedury na podstawie §§ 54 ff. des Zollkriminalitätsbekämpfungsgesetzes (niemiecka ustawa o zwalczaniu przestępczości celnej).
Nowe uprawnienia w zakresie analizy danych i konfiskaty majątku
Wykorzystanie sztucznej inteligencji do analizy danych
Do centralnych elementów projektu ustawy należą nowe uprawnienia w obszarze analizy danych. Zgodnie z informacjami Bundesregierung ma to obejmować także wykorzystanie sztucznej inteligencji.
Bundesbeauftragte für den Datenschutz und die Informationsfreiheit (federalna komisarz ds. ochrony danych i wolności informacji) ocenia projekt, zgodnie z dostępnymi informacjami, „z dużym zaniepokojeniem”. Tłem jest w szczególności to, że Generalzolldirektion oraz przyszłe 41 Zolldirektionen mają móc porównywać posiadane dane biometrycznie z publicznie dostępnymi informacjami z Internetu.
Te uprawnienia istotne z punktu widzenia ochrony danych są przedmiotem obrad w procedurze parlamentarnej. Ostateczna ocena prawna zależy od dalszego przebiegu procesu legislacyjnego oraz od ostatecznego brzmienia przepisów.
Administracyjna konfiskata majątku
Kolejnym kluczowym punktem jest przewidziana administracyjna konfiskata majątku poniżej progu skazania karnego. Zgodnie z projektem ustawy środek ten ma pozostawać w związku ze zwalczaniem przestępczości finansowej.
Prasa branżowa wskazywała w tym zakresie, że w szczególności przepadek podejrzanego majątku na podstawie planowanej ustawy Zollkriminalitätsbekämpfungsgesetz może dotykać zasad państwa prawa. O ile dyskusja odnosi się do stanów podejrzenia, a nie do prawomocnie stwierdzonych czynów zabronionych, należy uwzględniać domniemanie niewinności. Obrady parlamentarne w tym zakresie nie zostały jeszcze zakończone.
Obrady w Bundestagu i skierowanie do komisji
Pierwsze czytanie na 100. posiedzeniu
Pierwsze czytanie projektu ustawy odbyło się na 100. posiedzeniu Deutsche Bundestag w piątek, 9 października 2026 r. W imieniu Bundesregierung głos zabrał Parlamentarischer Staatssekretär beim Bundesministerium der Finanzen (parlamentarny sekretarz stanu przy Federalnym Ministerstwie Finansów), Michael Schrodi.
Na debatę na posiedzeniu plenarnym przewidziano 30 minut. Następnie przedłożenia skierowano do komisji w celu dalszych obrad.
Wniosek frakcji Die Linke
Wniosek frakcji Die Linke ujęty w Bundestagsdrucksache 21/8391 pochodzi od posłów Isabelle Vandre, Janine Wissler i Doris Achelwilm. Został on skierowany wiodąco do Finanzausschuss (Komisji Finansów). Współrozpatrującymi są Innenausschuss (Komisja Spraw Wewnętrznych) oraz dodatkowo Ausschuss für Recht und Verbraucherschutz (Komisja Prawna i Ochrony Konsumentów).
Zgodnie z tytułem wniosek dotyczy rozszerzenia reformy celnej, skutecznego ścigania zorganizowanej przestępczości podatkowej oraz zwrotu skonfiskowanego majątku społeczeństwu. Ostateczna decyzja Bundestagu nie jest udokumentowana według stanu procedury przyjętego za podstawę niniejszego tekstu.
Publiczne wysłuchanie w Komisji Finansów
Finanzausschuss Bundestagu przewidział na poniedziałek, 2 listopada 2026 r., w godzinach od 14.00 do 15.30 publiczne wysłuchanie w Paul-Löbe-Haus, sala E 400. Przedmiotem wysłuchania jest projekt ustawy Bundesregierung.
Współrozpatrywany ma być ponadto wniosek frakcji Bündnis 90/Die Grünen dotyczący zwalczania prania pieniędzy i zorganizowanego uchylania się od opodatkowania. Jako wnioskodawców wskazano między innymi posłów Maxa Lucksa, Katharinę Beck i Marcela Emmericha.
Wysłuchanie służy dalszemu procedowaniu parlamentarnemu. W toku procesu legislacyjnego możliwe są zmiany projektu.
Stanowiska i punkty krytyki w procesie legislacyjnym
Żądania Bundesratu
W rekomendacjach komisji Bundesratu do Bundesratsdrucksache 446/1/26 wskazuje się między innymi na potrzebę rzeczywistego odwrócenia ciężaru dowodu w przypadkach niemożliwego do wyjaśnienia pochodzenia majątku na podstawie § 62 Abs. 1 ZollKrimBG-E (projekt niemieckiej ustawy o zwalczaniu przestępczości celnej). Ponadto krytykowane jest to, że projekt rządowy nie przewiduje obowiązku informowania organów ścigania przez Zolldirektionen.
Punkty te dotyczą ukształtowania planowanej konfiskaty majątku oraz współpracy między administracją celną a organami ścigania. To, czy i w jakim zakresie ustawodawca podejmie te żądania, stanowi element dalszej procedury parlamentarnej.
Reprezentacja interesów i proporcjonalność
Przedsięwzięcie zostało zarejestrowane w Lobbyregister (rejestrze lobbystów) Bundestagu jako projekt regulacyjny. Między innymi Verband Internationaler Banken in Deutschland zgłosił 30 marca 2026 r. reprezentację interesów i wskazał na konieczne, jego zdaniem, doprecyzowania oraz kontrole proporcjonalności.
Wymienione stanowiska pokazują, że planowane regulacje dotyczą nie tylko samej administracji, lecz mogą mieć także skutki dla przedsiębiorstw, uczestników rynku finansowego oraz stanów faktycznych związanych z majątkiem. Decydujące pozostanie jednak ostateczne brzmienie ustawy.
Znaczenie dla przedsiębiorstw, inwestorów i zamożnych osób prywatnych
Planowana reforma administracji celnej oraz zwalczanie przestępczości finansowej dotyczą kluczowych obszarów prawa podatkowego i gospodarczego. Dotyczy to w szczególności sytuacji, w których znaczenie mogą mieć urzędowe analizy danych, procedury celne, kwestie podatkowe, konfiskata majątku lub struktury transgraniczne.
Dla przedsiębiorstw, inwestorów i zamożnych osób prywatnych dalszy przebieg procesu legislacyjnego ma zatem istotne znaczenie. Jednocześnie należy uwzględnić, że projekt nadal znajduje się w procedurze parlamentarnej, a ostateczna ocena będzie możliwa dopiero na podstawie finalnych regulacji ustawowych.
MTR Legal Rechtsanwälte wspiera klientów w kwestiach z zakresu prawa podatkowego i gospodarczego o charakterze międzynarodowym. Osoby, które chcą ocenić możliwe skutki Zollfinanzgerechtigkeitsgesetz dla struktur podatkowych, składników majątkowych lub procesów przedsiębiorstwa, znajdą dalsze informacje pod adresem doradztwo prawne w zakresie prawa podatkowego.
