Beslissing van het OLG Frankfurt am Main over de toelaatbaarheid van jaarlijkse vergoedingen bij Riester-bouwspaarcontracten
Het Oberlandesgericht Frankfurt am Main moest zich in procedure 17 U 190/23 buigen over de centrale vraag of jaarlijkse vergoedingen die bij Riester-bouwspaarcontracten worden geheven, aan de geldende wettelijke eisen voldoen. Hierbij stond de door een consumentenorganisatie bekritiseerde praktijk ter discussie, jaarlijks een vergoeding in rekening te brengen in verband met een Riester-bouwspaarcontract. De eisende consumentenbeschermingsorganisatie voerde aan dat een dergelijke vergoeding in strijd zou zijn met de relevante voorschriften, met name vanwege de voor Riester-producten geldende subsidieregels.
Feiten en procesverloop
In het onderhavige geval had de aanbieder van een Riester-bouwspaarcontract in zijn algemene voorwaarden een jaarlijkse vergoeding opgenomen. Deze clausule was voor de eiseres aanleiding om middels een vordering tot staking tegen het kredietinstituut op te treden. Eerder had de rechtbank in eerste aanleg al een beoordeling gemaakt, die in hoger beroep door het OLG opnieuw werd getoetst.
Beoordeling door het OLG Frankfurt am Main
Het OLG Frankfurt am Main wees het hoger beroep van de consumentenorganisatie af en bevestigde – anders dan het standpunt van de eisende partij – de toelaatbaarheid van de jaarlijkse vergoeding ook bij Riester-bouwspaarcontracten. In de motivering van het vonnis stelde de rechtbank vast dat het heffen van een doorlopende jaarlijkse vergoeding niet in strijd is met de relevante civielrechtelijke en toezichtsrechtelijke bepalingen. Volgens de rechters maakt de jaarlijkse vergoeding deel uit van de hoofdprestatie van de overeenkomst en is om deze reden grotendeels uitgezonderd van een inhoudelijke toetsing volgens § 307 BGB.
Rechtsgrondslagen en afbakening
Voornaamste argument van het hof was de kwalificatie van de jaarlijkse vergoeding als vergoeding voor het centrale beheer en de contractadministratie in het kader van het Riester-bouwspaarcontract. Verder werd verduidelijkt dat uit de bepalingen van de Wet op de certificering van oudedagsvoorzieningsovereenkomsten (AltZertG) en de Uitvoeringsverordening van die wet (AltZertG-DV) geen expliciet verbod volgt op doorlopende beheervergoedingen. In zoverre benadrukte de rechtbank dat de wetgever in het kader van de subsidieregeling geen uitputtende bepaling heeft getroffen tot uitsluiting van beheersvergoedingen en dat de contractsvrijheid in principe – ook bij door de staat gesubsidieerde producten – van kracht blijft.
Concrete maatstaven voor de inhoudelijke toetsing
Het OLG legde bijzondere nadruk op de eisen ten aanzien van de transparantie van de gebruikte bepalingen. Volgens de rechtbank werd de jaarlijkse vergoeding in de voorwaarden van het bouwspaarproduct voldoende duidelijk en begrijpelijk weergegeven. Een onredelijk nadeel voor de contractspartijen kon volgens de rechters niet worden vastgesteld. De hoogte en regelmaat van de in rekening gebrachte vergoeding waren voor beide contractspartijen transparant en bevatten geen misbruikmakende elementen.
Betekenis van de beslissing en verder verloop van de procedure
De beslissing van het OLG Frankfurt am Main is niet onherroepelijk. Het blijft afwachten of de zaak zal worden voorgelegd aan het Bundesgerichtshof. Tot aan een definitieve uitspraak van het hoogste gerechtshof blijft er ten aanzien van vergelijkbare bepalingen in Riester-bouwspaarcontracten rechtsonzekerheid bestaan. (Bron: OLG Frankfurt am Main, uitspraak van 2 augustus 2023 – 17 U 190/23)
Juridische duiding en vooruitblik
De onderhavige uitspraak onderstreept de inhoudelijke en methodische eisen die worden gesteld aan vergoedingsbepalingen in de context van door de staat gesubsidieerde oudedagsvoorzieningsproducten. Ondernemingen en investeerders die zich bezighouden met het vormgeven van contracten bij Riester-bouwspaarcontracten doen er verstandig aan de actuele rechtspositie en mogelijke ontwikkelingen in de hoogste rechtspraak nauwlettend te volgen.
Voor verdiepende vragen over de juridische vormgeving, beoordeling en afdwinging van contractvoorwaarden in de bankensector en aanverwante reguleringskwesties biedt MTR Legal Rechtsanwälte gedegen ondersteuning. Een eerste informatiepunt op het gebied van bankrecht vindt u onder Rechtsberatung im Bankrecht.
