Nieuwe bepalingen van de designwet op 1 juli 2025 in werking getreden
Met ingang van 1 juli 2025 is de uitgebreide hervorming van het Europese designrecht in werking getreden. Met de Verordening (EU) 2024/2822 en de bijbehorende Richtlijn (EU) 2024/2821 heeft de Europese Unie het bestaande systeem van het Gemeenschapsmodelrecht fundamenteel gemoderniseerd. De hervorming zet de wettelijke bescherming van design op een nieuwe wettelijke basis.
Het designrecht, ook wel modellenrecht genoemd, is een klassiek gebied van het industriële eigendomsrecht. Met de EU-hervorming, die is gebaseerd op de wet inzake de wettelijke bescherming van designrechten, moet het verouderde designrecht worden gemoderniseerd en aangepast aan digitale en technologische vernieuwingen, aldus het advocatenkantoor MTR Legal Rechtsanwälte, dat adviseert op het gebied van designrecht en andere thema’s van het industriële eigendomsrecht.
Door de hervorming van het Europese designrecht moeten procedures worden vereenvoudigd en de rechtsbescherming tegen imitatie worden versterkt. De veranderingen hebben betrekking op zowel de terminologie als de materiële beschermingsomvang en de handhavingsmogelijkheden. De wijziging van de wettelijke bepalingen door de hervorming brengt voor ontwerpers, bedrijven en merkhouders belangrijke consequenties met zich mee, waarmee in de praktijk tijdig rekening moet worden gehouden.
Wijzigingen in de terminologie
Allereerst wordt de tot nu toe gebruikte aanduiding “Gemeenschapsmodel” vervangen door de nieuwe term “Unie-model” of “EU-model”. Deze terminologische uniformering sluit aan bij het al bestaande concept van het “Unie-merk”. Volgens de inhoud blijft het karakter van het beschermingsrecht behouden: nog steeds wordt het uiterlijk van een product of een deel daarvan beschermd, dat in het bijzonder voortvloeit uit lijnen, contouren, kleuren, de vorm of de oppervlakte-structuur. Voor de beschermingsomvang zijn vooral de zichtbare kenmerken doorslaggevend, omdat alleen deze de nieuwheid en eigen aard van het ontwerp kunnen bepalen. Bestaande Gemeenschapsmodellen behouden hun beschermingsomvang; een nieuwe aanvraag is niet vereist.
Ook de term “product” is opnieuw gedefinieerd en omvat nu uitdrukkelijk ook niet-fysieke objecten. Zo kan elk industrieel of ambachtelijk voorwerp, met uitzondering van computerprogramma’s, ook als product worden beschouwd. Of het nu in een fysiek object wordt gebruikt of een niet-fysieke vorm aanneemt, is daarbij niet van belang, waarbij ook zichtbare kenmerken van onderdelen van een product relevant zijn voor de nieuwheid. De nieuwheid van een ontwerp wordt met name bepaald door de zichtbare kenmerken van de onderdelen.
Uitbreiding van de beschermingsomvang in het designrecht
De beschermingsomvang wordt uitgebreid naar digitale en geanimeerde verschijningsvormen. In de toekomst kunnen niet alleen klassieke productvormen, maar ook grafische gebruikersinterfaces, geanimeerde symbolen, overgangen of virtuele objecten in augmented- of virtual reality-omgevingen worden beschermd. Ontwerpen waarvan de kenmerken uitsluitend door hun technische functie zijn bepaald, blijven echter van bescherming uitgesloten.
Deze aanpassing doet recht aan de realiteit dat modern design allang niet meer tot fysieke objecten beperkt is en houdt rekening met het beoogde gebruik van digitale ontwerpen. Zo kan een autofabrikant naast de uiterlijke vorm van een voertuig nu ook het ontwerp van het digitale instrumentenpaneel of de animaties in het infotainmentsysteem als Unie-model laten registreren. Voor softwarebedrijven, app-ontwikkelaars en fabrikanten van digitale apparaten opent dit een nieuwe beschermingsdimensie die tot nu toe onvoldoende werd bestreken.
3D-printen
Een belangrijk onderdeel van de hervorming is de aanpassing van het designrecht aan nieuwe productietechnologieën, in het bijzonder aan 3D-printen. Designbescherming geldt daarom ook voor 3D-modellen.
De openbaarmaking van een 3D-model, dus diens publiekelijke beschikbaarstelling, is van centraal belang voor de designbescherming. Ontwerpen die vertrouwelijk zijn ontwikkeld en niet openbaar zijn gemaakt, kunnen van bescherming worden uitgesloten.
Het maken, downloaden, kopiëren, delen of verspreiden van alle media of software waarop het model is vastgelegd aan derden vormt een inbreuk. Privé, niet-commercieel 3D-printen van beschermde ontwerpen blijft echter toegestaan. De wetgever wil de technologische ontwikkeling hiermee niet belemmeren, maar tegelijkertijd commerciële namaak voorkomen.
Reparatieclausule voor vervangingsonderdelen in verband met reparatie
Een ander centraal onderdeel van de hervorming is de permanente invoering van de zogeheten reparatieclausule (uitsluiting van designbescherming bij reparatie). Tot nu toe was deze in de oude Gemeenschapsmodellenverordening alleen als overgangsbepaling geregeld. Nu wordt ze permanent en uniewijd geharmoniseerd. De regeling bepaalt dat designbescherming niet geldt voor onderdelen van een complex product die uitsluitend dienen om het oorspronkelijke uiterlijk te herstellen. Dit geldt echter uitsluitend bij reparatiedoeleinden, waarbij het vervangingsonderdeel moet overeenkomen met het uiterlijk van het origineel. De uitsluiting van bescherming betreft met name onderdelen die uitsluitend voor reparatie worden gebruikt, om te garanderen dat reparaties aan het product mogelijk blijven.
“D in een cirkel” duidt op bestaande designrechten
Een zichtbare vernieuwing is de introductie van een nieuw kenmerk: het zogenaamde ‘D in een cirkel’ kan gebruikt worden om op bestaande designrechten te wijzen. Het doel is om de commercialisering van geregistreerde modellen te vergemakkelijken en de zichtbaarheid van het modelrecht te vergroten. Het gebruik ervan is vrijwillig, maar kan in de praktijk een afschrikkend effect hebben op namaak en dienen als bewijs voor de goede trouw van de rechthebbende in conflictgevallen.
Aanmelding en kosten
Aanmeldingen moeten nu rechtstreeks bij het Bureau voor Intellectuele Eigendom van de Europese Unie (EUIPO) worden ingediend; aanmelding via nationale bureaus is niet meer mogelijk. De aanmeldingsdatum is daarbij bepalend voor het ontstaan van de bescherming en de prioriteit van het ontwerp. Bovendien zijn groepsaanmeldingen met maximaal 50 modellen mogelijk. Registratie- en publicatiekosten worden samengevoegd tot één aanmeldingsvergoeding.
- De registratie vindt plaats in het officiële register, dat inzage geeft in de geregistreerde ontwerpen.
- De EU-lidstaten moeten de nieuwe richtlijn binnen 36 maanden omzetten in nationaal recht.
- Er bestaat de mogelijkheid om bezwaar aan te tekenen tegen beslissingen in de aanmeldingsprocedure.
Internationale modelbescherming volgens de Modelwet
De Modelwet (DesignG) en de bepalingen van het Europese modelrecht zijn al lang niet meer alleen van nationaal belang. In een geglobaliseerde economie is internationale bescherming van ontwerpen van wezenlijk belang voor bedrijven en ontwerpers. Wie zijn creaties en innovaties effectief wil beschermen tegen nabootsing, moet de omvang van zijn rechten grensoverschrijdend overwegen.
Internationale modelaanvraag op grond van de Overeenkomst van Den Haag
Een belangrijk instrument voor internationale bescherming van modellen is de registratie op basis van de Overeenkomst van Den Haag. Met een internationale aanvraag kunnen modellen in tal van verdragsstaten gelijktijdig worden beschermd. Dit vereenvoudigt de procedure aanzienlijk en zorgt ervoor dat de juridische bescherming van het ontwerp niet bij de landsgrens stopt. Bedrijven en ontwerpers profiteren zo van een efficiënte en kostengunstige manier om hun rechten wereldwijd veilig te stellen.
Uniforme EU-modelbescherming door de Gemeenschapsmodelverordening (GGV)
Binnen de Europese Unie zorgt de Gemeenschapsmodelverordening (GGV) voor een uniforme bescherming van ontwerpen in alle lidstaten. Door de centrale registratie bij het EUIPO krijgen houders van modellen met slechts één procedure uitgebreide bescherming in de hele EU. Dit versterkt de positie van de rechthebbenden en maakt het makkelijker hun rechten te handhaven bij inbreuken.
Internationale samenwerking bij de bestrijding van inbreuken op modelrechten wordt steeds belangrijker. Vooral de douaneautoriteiten spelen een doorslaggevende rol bij het tegenhouden van nagemaakte of gekopieerde producten aan de grens. Zij kunnen verdachte goederen in beslag nemen en zo effectief bijdragen aan de bescherming van het ontwerp. Voor houders van modellen is het daarom aan te bevelen hun rechten ook bij de douane te laten registreren, om in geval van nood snel te kunnen handelen.
Uitdagingen en juridisch advies in het internationale modelrecht
Het toepassen van de Modelwet op internationale situaties stelt bedrijven en rechthebbenden echter voor bijzondere uitdagingen. Verschillende nationale regels, internationale verdragen en de jurisprudentie van rechtbanken moeten zorgvuldig in acht worden genomen, om de bescherming van het eigen ontwerp niet in gevaar te brengen. Vooral bij grensoverschrijdende geschillen is het belangrijk om de betreffende regelgeving en procedures goed te kennen.
Gezien de complexiteit van het internationale modelrecht is het aan te raden tijdig gekwalificeerd juridisch advies in te winnen. Een ervaren advocaat of octrooigemachtigde kan helpen om de optimale beschermingsstrategie te ontwikkelen, de registratie in de relevante landen te coördineren en in geval van inbreuk de juiste maatregelen te nemen.
Conclusie: Wereldwijde modelbescherming als concurrentievoordeel
Al met al blijkt: internationale bescherming van modellen is een essentieel onderdeel van een succesvolle innovatie- en marketingstrategie. Door doelgericht gebruik te maken van de mogelijkheden van de Modelwet, internationale registratie en samenwerking met autoriteiten kunnen modelhouders hun rechten wereldwijd handhaven en hun creatieve prestaties duurzaam beschermen.
MTR Legal Advocaten adviseert op het gebied van modelrecht en andere onderwerpen van de industriële eigendomsbescherming.
Neem gerust contact met ons op!
