# Podróże służbowe mogą stanowić czas pracy

> TSUE wyjaśnia, kiedy zlecone przejazdy do innych miejsc wykonywania pracy stanowią czas pracy w rozumieniu prawa Unii.

Source: https://www.mtrlegal.com/pl/podroze-sluzbowe-moga-stanowic-czas-pracy/ · Language: pl · Updated: 2026-10-29

---

Europäischer Gerichtshof (EuGH, Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej) doprecyzował pojęcie czasu pracy w prawie Unii w odniesieniu do przejazdów odbywanych z przyczyn służbowych ([EuGH, wyrok z 22 października 2026 r.](https://eur-lex.europa.eu/./legal-content/AUTO/?uri=CELEX:62024CJ0420) – C-420/24). Zgodnie z tym orzeczeniem czas przejazdu do miejsca wykonywania pracy wyznaczonego przez pracodawcę i z powrotem stanowi czas pracy w rozumieniu art. 2 pkt 1 dyrektywy 2003/88/WE również wtedy, gdy pracownik ma stałe lub zwykłe miejsce pracy, a przejazd odbywa się poza jego zwykłymi godzinami pracy.

## Podróże służbowe pracownika mającego stałe miejsce pracy

### Kontrole w różnych zewnętrznych miejscach wykonywania pracy

Spór dotyczył pracownika rumuńskiego przedsiębiorstwa infrastrukturalnego. Był on zatrudniony jako kierownik działu inwestycji, remontów kapitalnych i usuwania skutków katastrof. W jego umowie o pracę wskazano Iași jako stałe miejsce pracy.

W okresie od 8 do 15 czerwca 2021 r. pracownik miał, na polecenie właściwego dyrektora regionalnego, kontrolować place budowy na różnych odcinkach rumuńskiej sieci drogowej. Miejsca wykonywania pracy znajdowały się w Suceava, Botoșani i Focșani. Ponadto musiał on jeden raz udać się do siedziby przedsiębiorstwa w Bukareszcie.

W ciągu ośmiu dni pracownik pokonał łącznie ponad 1500 kilometrów. Po podróżach co do zasady wracał do Iași jeszcze tego samego dnia; jedynie z podróży do Bukaresztu powrócił dopiero następnego dnia. Część czasu podróży przypadała poza jego zwykłymi godzinami pracy.

### Środek transportu określony przez pracodawcę

Na potrzeby przejazdów pracodawca udostępnił pojazd. Na podróż do Bukaresztu dodatkowo zapewniono kierowcę. Punktem rozpoczęcia i zakończenia podróży było każdorazowo stałe miejsce pracy w Iași.

Po zakończeniu zadań pracownik zarejestrował poświęcony na nie czas i przedłożył zestawienie pracodawcy do zatwierdzenia. Pracodawca zażądał zmiany ewidencji czasu i odmówił wypłaty wynagrodzenia za łącznie 31,5 godziny podróży.

Pracodawca stał na stanowisku, że podczas przedmiotowych przejazdów pracownik nie świadczył pracy w godzinach nadliczbowych. W szczególności czas podróży nie stanowił okresów, w których wykonywał on pracę lub swoje obowiązki w rozumieniu art. 111 rumuńskiego kodeksu pracy.

## Rozbieżna ocena rumuńskich sądów

### Oddalenie roszczenia w pierwszej instancji

Właściwy sąd pierwszej instancji oddalił powództwo. W jego ocenie przedstawione dowody nie były wystarczające do wykazania, że podczas przejazdów pracownik pozostawał do dyspozycji pracodawcy oraz wykonywał swoją pracę lub obowiązki.

Samo wpisanie godzin wyjazdu i przyjazdu do polecenia podróży służbowej, bez sprawozdania z wykonanych czynności lub dokumentacji przejazdów, nie wystarczało do stwierdzenia pracy w godzinach nadliczbowych. Ponadto sąd powołał się na regulacje wewnątrzzakładowe i rumuński kodeks pracy. Zgodnie z nimi w pierwszej kolejności należało zażądać rekompensaty w postaci czasu wolnego; wynagrodzenie przysługiwałoby dopiero wówczas, gdyby taka rekompensata nie została udzielona w przewidzianym terminie.

Związek zawodowy, działający w imieniu i na rzecz pracownika, zaskarżył orzeczenie do sądu apelacyjnego w Iași. Sąd ten zawiesił postępowanie i zwrócił się do EuGH z wnioskiem o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym.

### Spór dotyczący zakresu pojęcia czasu pracy

Sąd odsyłający wskazał na niejednolite orzecznictwo krajowe. Zgodnie z jednym stanowiskiem czas podróży powinien być objęty unijnym pojęciem czasu pracy wyłącznie w przypadku pracowników niemających stałego lub zwykłego miejsca pracy. Według przeciwnego stanowiska również przejazdy pracownika mającego stałe miejsce pracy mogą zostać zakwalifikowane jako czas pracy, jeżeli na polecenie pracodawcy musi on wykonywać pracę w innym miejscu.

EuGH miał zatem zasadniczo rozstrzygnąć następujące kwestie:

- Czy przejazd do innego miejsca wykonywania pracy, wyznaczonego przez pracodawcę, i z powrotem stanowi czas pracy, jeżeli odbywa się poza zwykłymi godzinami pracy?
- Czy art. 31 ust. 2 Karty praw podstawowych Unii Europejskiej i art. 6 lit. b dyrektywy 2003/88/WE stoją na przeszkodzie przepisowi krajowemu, zgodnie z którym takich przejazdów nie uwzględnia się przy ustalaniu średniego tygodniowego czasu pracy oraz przy obliczaniu godzin nadliczbowych?

## Przesłanki czasu pracy w prawie Unii

### Brak kategorii pośredniej między pracą a odpoczynkiem

Art. 2 pkt 1 dyrektywy 2003/88/WE uznaje za czas pracy każdy okres, podczas którego pracownik pracuje, pozostaje do dyspozycji pracodawcy oraz wykonuje swoją pracę lub obowiązki. Zgodnie z art. 2 pkt 2 dyrektywy okresem odpoczynku jest każdy okres, który nie stanowi czasu pracy.

EuGH podkreślił, że dyrektywa nie przewiduje kategorii pośredniej. Dany okres należy zakwalifikować albo jako czas pracy, albo jako okres odpoczynku. Pojęcia te mają autonomiczny charakter w prawie Unii i należy je interpretować na podstawie obiektywnych kryteriów, z uwzględnieniem celu dyrektywy dotyczącej czasu pracy.

Dokonując kwalifikacji, Trybunał zbadał trzy przesłanki:

- Pracownik musi wykonywać swoją pracę lub obowiązki.
- W danym okresie musi pozostawać do dyspozycji pracodawcy.
- W tym okresie musi znajdować się w pracy.

Sam fakt, że przejazd odbywa się poza zwykłymi godzinami pracy, nie ma decydującego znaczenia.

### Przejazdy stanowiły część obowiązków wynikających z umowy o pracę

Zgodnie z orzeczeniem pracownik podczas podróży musiał stosować się do poleceń pracodawcy. To pracodawca określał zadania do wykonania, miejsca docelowe oraz zasady odbywania przejazdów. Sporządzał polecenia podróży służbowych i kontrolował dokumentację przejazdów.

Pracodawca określał również wykorzystywany środek transportu oraz punkt rozpoczęcia i zakończenia podróży. Pracownik musiał odbyć przedmiotowe podróże, aby móc przeprowadzić kontrole należące do jego obowiązków wynikających z umowy o pracę.

Z zastrzeżeniem ustaleń faktycznych rumuńskiego sądu przejazdy były zatem nierozerwalnie związane z jego obowiązkami. Stanowiły one element wykonywania pracy zawodowej.

### Podleganie poleceniom pracodawcy

W odniesieniu do przesłanki pozostawania do dyspozycji istotne jest, czy pracownik podlega poleceniom pracodawcy i w razie potrzeby musi wykonać należne świadczenie pracy. Jeżeli natomiast może dysponować swoim czasem bez istotnych ograniczeń i zajmować się własnymi sprawami, może to przemawiać przeciwko uznaniu danego okresu za czas pracy.

Pracownik nie mógł samodzielnie zmienić ani czasu, ani celu podróży. Musiał stosować się do decyzji pracodawcy również wtedy, gdy na potrzeby przejazdu udostępniono mu pojazd z kierowcą.

Zgodnie z informacjami przekazanymi przez sąd odsyłający w czasie podróży nie mógł swobodnie dysponować swoim czasem ani poświęcić go własnym sprawom. Z zastrzeżeniem dalszej oceny sądu krajowego pozostawał zatem podczas przejazdów do dyspozycji pracodawcy. Intensywność czynności wykonywanych w tym czasie oraz nakład pracy nie miały znaczenia dla tej oceny.

### Stałe miejsce pracy nie wyklucza uznania podróży za czas pracy

EuGH już wcześniej kwalifikował jako czas pracy przejazdy pracowników niemających stałego lub zwykłego miejsca pracy, gdy udawali się oni do klientów lub od nich wracali. W niniejszym postępowaniu umowa o pracę wyraźnie określała natomiast stałe miejsce pracy.

Zgodnie z orzeczeniem różnica ta nie powodowała jednak wyłączenia podróży służbowych z zakresu pojęcia czasu pracy. Pracownikowi regularnie powierzano zadania wykonywane poza stałym miejscem pracy. Kontrole i spotkania poza jego stałym miejscem pracy należały do jego zwykłych obowiązków, a niezbędne w tym celu podróże stanowiły część ich wykonywania.

## Orzeczenie EuGH w sprawie czasu podróży

### Przejazdy zlecone w celach służbowych stanowią czas pracy

Zgodnie z wyrokiem art. 2 pkt 1 dyrektywy 2003/88/WE należy interpretować w ten sposób, że czas podróży do miejsca innego niż stałe lub zwykłe miejsce pracy i z powrotem stanowi czas pracy, jeżeli spełnione są następujące przesłanki:

- Pracodawca wyznaczył miejsce wykonywania pracy.
- Pracownik udaje się tam, aby wykonywać swoją pracę lub obowiązki zgodnie z poleceniami pracodawcy.
- Przejazd jest nierozerwalnie związany z tymi obowiązkami.
- W czasie podróży pracownik pozostaje do dyspozycji pracodawcy.

Kwalifikacja ta dotyczy również czasu podróży przypadającego poza zwykłymi godzinami pracy. Określenie w umowie o pracę stałego miejsca pracy także nie stoi na przeszkodzie takiej kwalifikacji.

Ustalenie okoliczności faktycznych konkretnej sprawy należy do rumuńskiego sądu odsyłającego. EuGH kilkakrotnie zastrzegł zatem, że jego ocena pozostaje uzależniona od weryfikacji, którą sąd ten ma jeszcze przeprowadzić.

### Drugie pytanie było niedopuszczalne

EuGH nie odpowiedział na drugie pytanie dotyczące średniego tygodniowego czasu pracy i obliczania godzin nadliczbowych. Zdaniem Trybunału wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym nie wyjaśniał w wystarczającym stopniu, dlaczego art. 6 lit. b dyrektywy 2003/88/WE oraz art. 31 ust. 2 Karty praw podstawowych Unii Europejskiej miały znaczenie dla rozstrzygnięcia postępowania głównego.

W szczególności zabrakło wystarczających wyjaśnień dotyczących związku między tymi przepisami, regulacją krajową a obliczeniem godzin nadliczbowych danego pracownika. Drugie pytanie uznano zatem za niedopuszczalne.

## Wynagrodzenie pozostaje przedmiotem postępowania krajowego

EuGH nie rozstrzygnął kwestii zapłaty za dochodzone 31,5 godziny. Przedmiotem jego oceny była kwalifikacja czasu podróży jako czasu pracy w świetle prawa Unii. Dyrektywa 2003/88/WE określa minimalne wymagania w zakresie bezpieczeństwa i ochrony zdrowia, w szczególności maksymalnego czasu pracy i okresów odpoczynku; wynagrodzenie za takie okresy podlega natomiast właściwemu prawu krajowemu oraz, w stosownych przypadkach, postanowieniom układów zbiorowych lub umów o pracę.

O konkretnym roszczeniu o wynagrodzenie oraz o spełnieniu pozostałych przesłanek musi rozstrzygnąć rumuński sąd. Do tego sądu należy również orzeczenie o kosztach postępowania głównego. Orzeczenie EuGH nie zawiera ostatecznego rozstrzygnięcia sporu o zapłatę.

## Znaczenie dla kwalifikacji czasu podróży w prawie pracy

Wyrok pokazuje, że ocena [podróży służbowych](https://www.mtrlegal.com/wiki/dienstreise/) z punktu widzenia przepisów o czasie pracy nie zależy wyłącznie od tego, czy uzgodniono stałe miejsce pracy. Decydujące znaczenie mają natomiast faktyczne powiązanie przejazdu z powierzonymi obowiązkami, wyznaczenie miejsca wykonywania pracy przez pracodawcę oraz ograniczenia swobody dysponowania czasem.

Należy przy tym odrębnie rozpatrywać kwalifikację danego okresu jako czasu pracy, przestrzeganie wynikających z prawa Unii okresów odpoczynku i maksymalnego czasu pracy oraz ewentualne roszczenie o wynagrodzenie. Przedsiębiorstwa i pracownicy, którzy chcą uzyskać ocenę porównywalnych okresów podróży lub sposobu ich uregulowania w umowie, mogą skorzystać w MTR Legal z dostosowanego do okoliczności danej sprawy [doradztwa prawnego w zakresie prawa pracy](https://www.mtrlegal.com/rechtsberatung/arbeitsrecht/).