# Federalny Trybunał Sprawiedliwości w sprawie umów użytkowania dla elektrowni wiatrowych Source: https://www.mtrlegal.com/pl/federalny-trybunal-sprawiedliwosci-umowy-uzytkowania-elektrowni-wiatrowych/ · Language: pl · Updated: 2025-10-06 --- ## Wyrok Federalnego Trybunału Sprawiedliwości z dnia 12.03.2025 r., sygn. akt XII ZR 76/24 Federalny Trybunał Sprawiedliwości (BGH) wydał 12 marca 2025 roku przełomowe orzeczenie dotyczące prawnej kwalifikacji oraz możliwości wypowiedzenia umów użytkowania gruntów pod elektrownie wiatrowe (sygn. akt XII ZR 76/24). W szczególności w kontekście umów użytkowania kluczowe jest prawidłowe i zgodne z prawem konstruowanie treści umowy, zwłaszcza poprzez precyzyjne sformułowanie klauzul umownych, by uniknąć późniejszych niejasności i konfliktów. Nie jest rzadkością, że strony przy zawieraniu umowy użytkowania uzależniają początek okresu jej obowiązywania od niepewnego zdarzenia, jak np. uruchomienie elektrowni wiatrowej. Przy konstruowaniu takiej umowy należy uwzględnić ryzyka oraz wagę jednoznacznych zapisów umownych. BGH wyjaśnił teraz jednoznacznie, że okres obowiązywania umowy rozpoczyna się dopiero po zaistnieniu tego zdarzenia, czyli np. w momencie uruchomienia elektrowni wiatrowej – wyjaśnia kancelaria gospodarcza MTR Legal Rechtsanwalt, specjalizująca się m.in. w prawie energetycznym. ## Właściciel gruntu wypowiada umowę W sprawie stanowiącej podstawę wyroku chodziło o umowę użytkowania zawartą pomiędzy właścicielem gruntu a deweloperem projektu farmy wiatrowej. Kluczowym elementem tej umowy było wynagrodzenie za użytkowanie, określające świadczenie za udostępnienie gruntu deweloperowi. Mimo że umowa została podpisana już w 2017 roku, do 2022 roku nie wybudowano żadnej elektrowni wiatrowej. Właściciel gruntu wypowiedział więc umowę w trybie zwykłym. BGH orzekł: Wypowiedzenie jest nieważne. Sednem sprawy było pytanie, czy i pod jakimi warunkami właściciel gruntu może w tzw. fazie zawieszenia – czyli zanim farma wiatrowa zostanie faktycznie zbudowana i uruchomiona – wypowiedzieć taką umowę w trybie zwykłym. Umowa przewidywała okres obowiązywania 20 lat, jednak dopiero od roku, w którym ostatnia z planowanych elektrowni wiatrowych zostanie uruchomiona. Przewidywała także szczegółowe regulacje, m.in. prawo odstąpienia przez obie strony, jeśli w ciągu pięciu lat nie zostanie uzyskane pozwolenie środowiskowe dla farmy wiatrowej. Staranna konstrukcja praw odstąpienia i wypowiedzenia w umowie jest tu szczególnie istotna. Umowa nie przewidywała jednak wyraźnie prawa do wypowiedzenia w trybie zwykłym – przysługiwało wyłącznie prawo do wypowiedzenia w trybie nadzwyczajnym z ważnego powodu. Zwłaszcza w projektach z zakresu odnawialnych źródeł energii długotrwałe, pewne prawnie użytkowanie gruntu ma kluczowe znaczenie dla sukcesu i realizacji przedsięwzięcia. ## Wypowiedzenie zwykłe może być możliwe BGH zakwalifikował tzw. umowę użytkowania gruntów jako umowę najmu. Oznacza to, że co do zasady dopuszczalne jest jej zwykłe wypowiedzenie, chyba że umowa wyraźnie lub dorozumianie je wyklucza – istotne znaczenie ma tu ramowy kształt umowy w przypadku umów użytkowania. W rozpatrywanym przypadku BGH stwierdził, że uzgodniony okres obowiązywania 20 lat rozpoczyna się dopiero z chwilą uruchomienia ostatniej elektrowni wiatrowej. Jest to tzw. warunek zawieszający. To oznacza, że okres obowiązywania rozpoczyna się dopiero po zaistnieniu określonego zdarzenia przyszłego, którego wystąpienie nie jest pewne. Do tego momentu umowa najmu jest zawarta na czas nieoznaczony, przy czym właściciel nadal dysponuje możliwością korzystania ze swojej nieruchomości w fazie zawieszenia. Zasadniczo umowę taką można wypowiedzieć, jednak w rozpoznawanej sprawie wypowiedzenie zwykłe zostało dorozumianie wykluczone – stwierdził BGH. ## Wypowiedzenie dorozumianie wykluczone Sędziowie z Karlsruhe uzasadniali, że umowa przewidywała wyłącznie uregulowania dotyczące nadzwyczajnego, a nie zwykłego wypowiedzenia. Ponadto umowa szczegółowo określała prawo odstąpienia w przypadku, gdy w ciągu pięciu lat nie zostanie wydane pozwolenie dla farmy wiatrowej. BGH wywnioskował z tego, że strony uznały to prawo odstąpienia za ostateczne rozwiązanie na wypadek opóźnień lub niepewności na etapie uzyskiwania zezwoleń. Możliwość dodatkowego zwykłego wypowiedzenia prowadziłaby do znacznego osłabienia tej regulacji umownej. W ramach umowy użytkowania deweloper uzyskuje możliwość korzystania z nieruchomości, przy czym zapisy umowne zabezpieczają prawa i obowiązki obu stron przez cały okres trwania umowy. Kolejną kwestią była ocena, czy wyłączenie zwykłego wypowiedzenia jest zgodne z przepisami dotyczącymi ogólnych warunków umów. BGH odpowiedział twierdząco. Właściciel gruntu nie jest przez to nadmiernie pokrzywdzony – nadal może korzystać z terenu do momentu rozpoczęcia budowy, np. rolniczo. Ponadto ma możliwość odstąpienia od umowy w przypadku braku uzyskania niezbędnych zezwoleń na realizację projektu. ## Aspekty techniczne elektrowni wiatrowych Elektrownie wiatrowe to zaawansowane technologicznie systemy, które efektywnie wykorzystują siłę wiatru do produkcji energii elektrycznej. Centralnym elementem nowoczesnej elektrowni wiatrowej jest wirnik, którego duże łopaty łapią wiatr, zamieniając jego energię na ruch obrotowy. Ruch ten, poprzez gondolę mieszczącą generator, przekładnię oraz sterowanie, przetwarzany jest na energię elektryczną. Serce całej instalacji stanowi generator, który zamienia energię ruchu wiatru na użyteczny prąd. Łopaty wirnika są najczęściej wykonane z tworzywa sztucznego wzmacnianego włóknem szklanym lub węglowym, co zapewnia im wysoką stabilność oraz optymalną efektywność pracy. Dzięki stałemu rozwojowi technologii oraz zwiększaniu powierzchni wirnika, moc nominalna nowoczesnych turbin znacznie wzrosła – dziś pojedyncze urządzenia osiągają nawet 6 megawatów lub więcej. Sterowanie turbiną dba o efektywną i bezpieczną pracę nawet przy zmiennych warunkach wiatrowych. Wzrost mocy osiągany jest głównie dzięki innowacyjnym kształtom łopat oraz poprawie właściwości aerodynamicznych, co pozwala pozyskiwać coraz więcej energii z wiatru. ## Aspekty środowiskowe użytkowania energii wiatrowej Wykorzystanie energii wiatrowej niesie ze sobą liczne korzyści dla środowiska i klimatu. Elektrownie wiatrowe pozwalają na zrównoważoną produkcję energii elektrycznej, gdyż nie emitują gazów cieplarnianych i zmniejszają zależność od paliw kopalnych. W ten sposób mają istotny udział w transformacji energetycznej i osiąganiu celów klimatycznych w Niemczech. Jednocześnie budowa i eksploatacja elektrowni wiatrowych stanowi wyzwanie środowiskowe. Przykładowo, ptaki i nietoperze mogą być zagrożone kolizjami z łopatami wirnika, a także naturalne siedliska wokół instalacji mogą ulec przekształceniom. Dlatego niezwykle ważne jest staranne planowanie i wybór lokalizacji dla nowych turbin. W Niemczech procedury uzyskiwania zezwoleń na projekty wiatrowe są rygorystycznie uregulowane, by minimalizować wpływ na przyrodę i środowisko. Rząd federalny postawił sobie ambitny cel: do 2030 roku udział energetyki wiatrowej w produkcji prądu ma wzrosnąć do 65 procent. Tym samym wiatr stanie się filarem bezpieczeństwa energetycznego i ochrony klimatu. Dbałość o kwestie środowiskowe przy budowie i eksploatacji elektrowni wiatrowych pozostaje kwestią kluczową, aby zapewnić akceptację społeczną i dalszy, zrównoważony rozwój tej technologii. ## Wyrok istotny dla branży energetycznej Decyzja BGH ma duże znaczenie dla branży wiatrowej i podobnych przedsięwzięć z zakresu odnawialnych źródeł energii. Dla operatorów turbin kluczowe jest zabezpieczenie prawa do korzystania z gruntów przez cały okres dofinansowania, by zagwarantować nieprzerwaną eksploatację urządzeń. Deweloperzy zyskują dzięki wyrokowi pewność planowania. Mogą mieć zaufanie, że umowy użytkowania przewidujące pełny okres obowiązywania dopiero lata po podpisaniu, nie mogą zostać jednostronnie wypowiedziane w trybie zwykłym. Jednocześnie BGH potwierdza, że możliwy i dopuszczalny jest rozsądny kompromis kontraktowy, o ile chronione są określone prawa właściciela gruntu. Dla właścicieli gruntów wyrok oznacza, że samo opóźnienie postępów projektu w wielu przypadkach nie wystarczy do przedterminowego rozwiązania długoterminowej umowy użytkowania, jeśli nie została przewidziana właściwa klauzula odstąpienia. Szczególnie podkreślony zostaje przebieg okresu obowiązywania umowy oraz znaczenie jasnych postanowień dotyczących demontażu instalacji po zakończeniu okresu wsparcia. MTR Legal Rechtsanwalt doradza w zakresie umów użytkowania oraz innych zagadnień z zakresu [prawa energetycznego](https://www.mtrlegal.com/offices/deutschland/energierecht/). Wyrok ma ponadto charakter sygnalny dla przyszłych projektów i wzmacnia prawne bezpieczeństwo realizacji inwestycji wiatrowych, precyzując wymogi dotyczące konstruowania i wdrażania takich projektów. Zapraszamy do [kontaktu](https://www.mtrlegal.com/kontakt/) z nami!